پژوهشگاه حوزه و دانشگاه روش شناسی علوم انسانی 1608-7070 31 124 2025 09 23 The Role of “Spectacle” in Foucault’s Methodology: Madness, Torture, Anatomy نقش «نمایش» در روش شناسی فوکو: جنون، تعذیب، آناتومی 7 31 2389 10.30471/mssh.2025.11186.2664 FA غلامحسین مقدم حیدری استاد، گروه فلسفه علم، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، ایران. 0000-0002-0015-2325 Journal Article 2025 07 29 Extended Abstract Introduction and Objectives: In pre-modern Europe, the daily rhythm of life was often punctuated by various public spectacles. The term “spectacle” (derived from the Latin specto, meaning “to look at”) refers to any carefully orchestrated or arranged display, typically of a public nature and often on a grand scale. Such events, whether performances or exhibitions, are designed to captivate the audience—essentially, they are visual phenomena, or performances created primarily for the purpose of being seen. Spectacles serve as public demonstrations of a society’s core values and symbols, providing a window into its cultural and emotional life. The significance of a spectacle lies in its ability to reflect elements that are central to the collective identity of the audience. The more these elements resonate with the public’s values, the more impactful the spectacle becomes. While spectacles share some characteristics with theatre, such as the necessity of an audience, they differ in terms of their focus. Spectacles prioritize visual stimuli and symbolic codes, offering a more immediate, sensory experience, whereas theatre typically emphasizes narrative and performance. In essence, spectacles are crafted to be seen, not just understood. In each of Foucault’s historical trilogies—The History of Madness (1961), The Birth of the Clinic (1963), and Discipline and Punish (1975)—he dedicates chapters to exploring pre-modern perceptions of madness, punishment, torture, and illness. In both The History of Madness and Discipline and Punish, Foucault places particular emphasis on the “spectacle” of madness and torture, events that were central to the public consciousness during the Renaissance and the Classical era. Through these analyses, he seeks to understand how people in those periods experienced and interpreted madness and torture. Thus, the depiction of these spectacles plays a crucial role in Foucault’s methodological approach in these works. In The History of Madness, Foucault examines the concept of madness in the pre-modern era, arguing that the “spectacle” of madness—from the Middle Ages through the Classical era—was a deeply ingrained tradition. He explores how madness was perceived in various ways, emphasizing that one prevalent view in the 17th century was that the insane were treated as if they were animals. The insane asylum, Foucault suggests, functioned like a public zoo, where spectators would come to observe the mentally ill. In these settings, the insane were often subjected to cruel treatment, including being forced to dance or perform like circus animals, sometimes through the use of whips. In this way, the “spectacle” of madness became a form of public entertainment, meant to amuse and astonish the crowd. Foucault argues that, in this context, madness became reduced to mere spectacle, transforming the mad into objects of observation and contemplation. The mad individuals were cast as the performers in a spectacle for the entertainment of the sane. The act of observing them, however, had a unique characteristic: it did not fundamentally engage with the madman as a person. Instead, the focus remained on their outward appearance and perceived animalistic behavior, which were framed as the primary features of the spectacle. The observation of madness in these public performances had two key aspects: First, just as watching animals in a cage or circus is limited to observing their outward appearance and movements, observing the mad was similarly restricted to the surface level. The goal was not to understand or heal the mad; rather, it was to watch their intensified movements and actions as part of the spectacle. The observation was, in essence, a form of passive entertainment. Second, the spectators’ engagement with the mad also carried a reflective quality. By watching the mad perform, the sane were reminded that they, too, might one day face the same fate. In this way, the madman served as a mirror, reflecting the fragile boundary between sanity and madness. The spectacle, then, was not just a passive observation but a subtle reminder of the possibility that anyone might fall victim to madness at any time. It was, in a sense, a cautionary lesson that reinforced the precariousness of the human condition. Discipline and Punish: The Birth of the Prison, Foucault begins with a structure reminiscent of a play, unfolding in two episodes. The first episode depicts a brutal public torture in the sixteenth century, while the second contrasts this with a day in a modern prison. In the first episode, Foucault provides a detailed account of the torture of Damien, who was punished for the crime of attempting to assassinate the king. He describes how Damien’s mutilated, dismembered, and scarred body was put on public display, underscoring how torture in the premodern period functioned as a spectacle. This spectacle, Foucault argues, not only marked the victim but also showcased the power of the authority inflicting the punishment. In contrast, The Birth of the Clinic does not address the concept of spectacle. Instead, this book focuses on the transition from humoral medicine to modern clinical medicine. In the early chapters, Foucault explores the concepts of illness, diagnosis, and treatment in the context of humoral medicine. Later, he examines how, in the eighteenth and nineteenth centuries, physicians adopted an empirical approach, seeking to locate diseases in the body’s physical lesions by conducting dissections. Foucault asserts that while anatomy was studied in the premodern period, there was no connection between anatomical knowledge and the pathology of diseases within the framework of humoral medicine. Although The Birth of the Clinic could have begun with a “spectacle” of dissection, much like the other two books in Foucault’s historical trilogy, it does not. One such spectacle that could have been included is the “theatre of public anatomy,” which was common in the late Middle Ages and Renaissance. Sponsored by universities, municipalities, the government, and the church, these public dissections attracted not only physicians and medical students but also laypeople, who could attend for a fee. However, Foucault chooses not to emphasize this event, which was occasionally held several times a year. Had Foucault chosen to begin The Birth of the Clinic with the theatre of public anatomy, it would have aligned with his method of narrating the premodern period through the description of spectacles, as seen in The History of Madness and Discipline and Punish. In this article, we aim to highlight Foucault’s method in these two books and explore how the spectacle of dissection might have contributed to understanding the premodern perception of anatomy and dissection. We will examine the nature of the theatre of public anatomy to show how, had it been included in the early chapters of The Birth of the Clinic, it could have presented a theatrical narrative of premodern medical perceptions. This would have allowed readers to better understand how, prior to the development of modern medicine in the nineteenth century, the practice of anatomy and dissection was performed publicly and legally, yet had little impact on the pathology of diseases as understood in humoral medicine—an idea that often lingers in the reader’s mind while engaging with the text. چکیده گسترده مقدمه و اهداف: فوکو در ابتدای هریک از سه‌گانه‌های تاریخی خود -تاریخ جنون (1961)، تولد کلینیک (1963)، مراقبت و تنبیه (1975)- فصولی را به تلقی دوره پیشامدرن از جنون، تنبیه و مجازات، و بیماری اختصاص می‌دهد. در دو کتاب تاریخ جنون و مراقبت و تنبیه او با تأکید بر «نمایش»‌هایی که از جنون و تعذیب در دوره رنسانس و عصر کلاسیک برگزار می‌شد، می‌کوشد تا تصوری از تلقی مردمان آن دوره‌ها از جنون و تعذیب (تنبیه و مجازات) در ذهن خواننده شکل دهد. به‌طوری‌که می‌توان گفت: بیان این نمایش‌ها، جزئی از روش وی در این کتاب‌هاست. در کتاب تاریخ جنون وقتی از جنون در دوره پیشامدرن سخن می‌گوید، معتقد است: به «نمایش» گذاردن دیوانگان از قرون وسطا تا عصر کلاسیک رسمی قدیمی بود. فوکو در کتاب خود می‌کوشد تا تلقی‌های گوناگون از جنون را بیان کند. یکی از تلقی‌های رایج از جنون -در قرن هفدهم- این بود که دیوانه حیوان پنداشته می‌شد. محبس دیوانگان به منزله باغ‌وحشی بود که مردم به تماشای آن می‌رفتند و دیوانگان همچون حیوانات سیرک به زور شلاق وادار می‌شدند تا به انواع رقص و بندبازی‌ها بپردازند. هر از چندگاهی در دارالمجانین‌ها معرکه‌هایی برپا می‌شد تا مردم به تماشای «نمایش» دیوانگان بنشینند. به‌عبارت‌دیگر، در این دوره برای شادی و خوشایند مردم از جنون، «نمایش» ساختند. فوکو معتقد است: بدین‌گونه «جنون به نمایش محض تبدیل شد» و «جنون به موضوع تماشا و نظاره بدل شد». دیوانگان بازیگران نمایشی بودند که انسان‌های عاقل به تماشای آنان می‌پرداختند. مشاهده دیوانگان در این نمایش‌ها دارای ویژگی خاصی بود: «این مشاهده به‌طور اساسی دیوانه را درگیر نمی‌کرد؛ بلکه از توجه به ظاهر هولناک و حیوانیت عیانش فراتر نمی‌رفت. به علاوه دست‌کم از یک نظر مشاهده‌ای دو طرفه بود؛ زیرا انسان عاقل می‌توانست در وجود دیوانه همچون در آینه نظاره‌گر سقوط قریب‌الوقوع خویش باشد». به‌دیگرسخن، تماشای دیوانگان در نمایشی که ترتیب داده می‌شد، دارای دو ویژگی بود: - اولاً، همان‌طورکه تماشای حیوانات در قفس یا سیرک از دیدن ظاهر آنان و رفتار و حرکاتشان فراتر نمی‌رفت، تماشای دیوانگان هم تنها سبب افزایش شور و حدت حرکات و اعمال آنها می‌شد و نمی‌کوشید که به عمق وجود آنان نفوذ کند تا آنان را اصلاح یا درمان کند. این فقط تماشای یک «نمایش» بود؛ - ثانیاً، تماشای نمایش دیوانگان توسط افراد عاقل مشاهده‌ای بازتابی بود؛ یعنی دیوانه مشاهده افراد عاقل تماشاگر را برمی‌گرداند و به آنان خاطرنشان می‌کرد که ممکن است که آنان نیز روزی به سرنوشت دیوانگان مبتلا شوند. درواقع، در این بازتاب مشاهده نوعی عبرت نهفته بود و به افراد عاقل متذکر می‌شد که دیوانگی نوعی از وضعیت وجود انسانی است که هر آن ممکن است افراد عاقل هم به آن مبتلا شوند. به‌عبارت‌دیگر، «دیوانه حقیقت هر کس را به او یاد آور می‌شد». کتاب تاریخ تنبیه و مجازات: تولد زندان همچون نمایشنامه‌ای با دو اپیزود آغاز می‌شود. در اپیزود نخست، تعذیبی سوزناک و دردناک در قرن شانزدهم را به نمایش می‌گذارد و در اپیزود دوم، یک روز در یک زندان مدرن را به تصویر می‌کشد. در اپیزود نخست، فوکو به تفصیل فرایند تعذیب دامی ین را به جرم سوءقصد به جان شاه توصیف می‌کند و نشان می‌دهد که چگونه بدن تعذیب شده، مثله شده، تکه تکه شده و داغ خورده بر صورت و شانه دامی ین در معرض دید عموم به «نمایش» گذاشته شد. فوکو معتقد است: در دوره پیشامدرن، تعذیب نمایشی برای نشانه‌گذاری قربانیان و قدرتی بود که تنبیه می‌کرد. «تعذیب در مراسمی تمام‌عیار از فتح انجام می‌گرفت؛ اما همچنین به منزله هسته نمایشی (دراماتیک) در اجرای یکنواخت خود، حاوی یک صحنه رویارویی بود: کنش بی‌واسطه و مستقیم جلاد بر بدن «عذاب دیده»». اما در کتاب تولد کلینیک اشاره‌ای به هیچ نمایشی نمی‌شود. موضوع این کتاب چگونگی انتقال از طب اخلاطی به پزشکی مدرن (کلینیکی) است و آموزه اصلی آن این است که چگونه در اواخر قرن هجدهم و در قرن نوزدهم بیماری در بدن مکان‌مند شد. در فصول ابتدایی کتاب فوکو به بررسی مفهوم بیماری، تشخیص و درمان در طب اخلاطی می‌پردازد و در فصول بعد نشان می‌دهد که چگونه پزشکان قرن هجدهم و نوزدهم با رویکرد تجربه‌گرایی کوشیدند با تشریح جسد بیماران، بیماری‌ها را به ضایعه‌های به وجود آمده در بدن منتسب کنند. گرچه فوکو به این موضوع اشاره می‌کند که آناتومی پیش از پزشکی مدرن نیز وجود داشته، اما او معتقد است در طب اخلاطی، آناتومی در خدمت آسیب‌شناسی قرار نداشت تا برای اتیولوژی و تشخیص و درمان بیماری‌ها به کار گرفته شود. اما این کتاب نیز می‌توانست همچون دو کتاب دیگر با «نمایش» تشریح اجساد در دوره پیشامدرن آغاز شود و به اجرای نمایشی به نام «تئاتر آناتومی عمومی» اشاره کند. تئاتری که در اواخر قرون وسطا و در دوره رنسانس با حمایت دانشگاه‌ها، شهرداری‌ها، قدرت حاکمه و کلیسا برگزار می‌شد و در آن به تشریح اجساد می‌پرداختند. افرادی که در این تئاتر شرکت می‌کردند، فقط پزشکان و دانشجویان پزشکی نبودند؛ بلکه مردم عادی نیز همچون بقیه افراد متخصص می‌توانستند با پرداخت هزینه در آن شرکت کنند؛ اما فوکو تأکیدی بر این رویداد نمی‌کند که گاه چندین بار در سال برگزار می‌شد. اگر فوکو کتاب تولد کلینیک را با تئاتر آناتومی عمومی آغاز می‌کرد، در این صورت می‌توانستیم بگوییم که روش روایت فوکو از دوره پیشامدرن، در سه‌گانه تاریخی‌اش بر توصیف یک «نمایش» مبتنی است. در این مقاله می‌کوشیم ابتدا این روش را در دو کتاب تاریخ جنون و مراقبت و تنبیه نشان دهیم. سپس به بازسازی نقش «نمایش» در توصیف تلقی مردمان پیشامدرن از آناتومی و تشریح می‎پردازیم. ازاین‌رو، ویژگی‌های برگزاری تئاتر آناتومی عمومی را توصیف می‌کنیم تا نشان دهیم اگر در فصول ابتدایی کتاب تولد کلینیک بدان اشاره می‌شد، می‌توانست همچون دو اثر دیگر روایتی نمایشی از تلقی دوره پیشامدرن -در حوزه طب- ارائه کند. در این صورت، خواننده می‌توانست بهتر بفهمد که چگونه تا پیش از تولد پزشکی مدرن در قرن نوزدهم، آناتومی و تشریح اجساد به‌طور آشکار و مجاز انجام می‌شد؛ اما عملاً تأثیری بر آسیب‌شناسی بیماری‌ها در طب اخلاطی نداشت؛ نکته‌ای که در هنگام مطالعه کتاب همواره ذهن را درگیر می‌کند.

https://method.rihu.ac.ir/article_2389_131be6865208ac4a0426e62f3b466c00.pdf