پژوهشگاه حوزه و دانشگاه روش شناسی علوم انسانی 1608-7070 مقالات آماده انتشار 2026 01 15 Rethinking the self-fulfilling prophecy in qualitative research and its control strategies بازاندیشی در خطای خود تحقق بخشی در پژوهش‌های کیفی و راهکارهای کنترل آن 2483 10.30471/mssh.2026.11208.2668 FA سیده مهسا موسوی دکتری مدیریت اموزشی، دانشگاه تهران، مدرس دانشگاه فرهنگیان 0000-0002-3857-9551 حسین خنیفر گروه مدیریت دولتی، دانشکده مدیریت و حسابداری، دانشکدگان فارابی دانشگاه تهران، ایران 0000-0003-1644-571X Journal Article 2025 08 04 This study aimed to conduct a conceptual and methodological analysis of the self-fulfilling prophecy bias in qualitative research and to propose strategies for its control and reduction. Methodologically, it was a descriptive-analytical study based on a systematic review of library sources. The research was structured in three stages: first, theoretical and conceptual redefinition of the self-fulfilling prophecy bias; second, analysis of preventive strategies grounded in modern qualitative methodologies; and finally, conceptual organization of findings and articulation of the relationships between sources of bias, enabling contexts, and control strategies. Findings indicated that qualitative researchers simultaneously function as agents of knowledge and potential sources of bias. Initial expectations may unconsciously shape interpretations in a way that confirms those expectations. To address this issue, strategies such as increasing methodological awareness, employing bricolage, practicing reflexivity, maintaining reflective journals, enhancing procedural transparency, applying data triangulation, and engaging in peer debriefing were identified. These strategies contribute to enhancing the credibility, transparency, and authenticity of qualitative research and help prevent the distortion of data caused by researcher bias. این پژوهش با هدف تحلیل مفهومی و روش‌شناختی خطای خودتحقق‌بخشی در پژوهش‌های کیفی و ارائه راهبردهایی برای کنترل و کاهش آن انجام شد. مطالعه حاضر از نظر روش‌شناسی، توصیفی–تحلیلی بوده و داده‌ها از طریق مرور نظام‌مند منابع کتابخانه‌ای گردآوری شده‌اند. پژوهش در سه مرحله طراحی شد: ابتدا بازتعریف نظری و مفهومی خطای خودتحقق‌بخشی، سپس تحلیل راهبردهای پیشگیرانه مبتنی بر رویکردهای نوین روش‌شناسی کیفی، و در نهایت، سازمان‌دهی مفهومی یافته‌ها و تبیین روابط میان منابع بروز سوگیری، بسترهای تقویت آن و راهکارهای کنترلی. یافته‌ها نشان داد که پژوهشگر در فرآیند کیفی، همزمان نقش عامل شناخت و منشأ بالقوه سوگیری را ایفا می‌کند. انتظارات اولیه پژوهشگر می‌تواند به شکل‌گیری تفسیرهایی منجر شود که همان انتظارات را تأیید ‌کنند. برای کاهش این خطا، راهبردهایی چون افزایش آگاهی روش‌شناختی، بریکولاژ، بازتاب‌پذیری، دفتر بازتابی، شفاف‌سازی فرایند تحقیق، مثلث‌سازی داده‌ها و تعامل با همتایان پیشنهاد شد. این راهبردها می‌توانند به ارتقای اعتبار، شفافیت و اصالت پژوهش‌های کیفی کمک کرده و از تحریف داده‌ها بر اثر سوگیری پژوهشگر جلوگیری کنند.