پژوهشگاه حوزه و دانشگاه روش شناسی علوم انسانی 1608-7070 32 126 2026 03 21 A Critical Exploration of Max van Manen’s Methodology and Proposing a Reflective Framework for a Phenomenology of Practice کاوشی انتقادی در روش‌شناسی مکس ون‌منن و پیشنهاد چهارچوبی تأملی برای پدیدارشناسی عمل 7 39 2471 10.30471/mssh.2026.11433.2682 FA تورج حسن زاده سازمان مدیریت صنعتی (IMI)، شیراز، ایران 0009-0008-9154-5781 محمد تقی ایمان دپارتمان جامعه‌شناسی دانشکده اقتصاد، مدیریت و علوم اجتماعی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران 0000-0002-9660-6458 حمید محمودآبادی سازمان مدیریت صنعتی (IMI)؛ دپارتمان حسابداری دانشکده اقتصاد، مدیریت و علوم اجتماعی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران Journal Article 2025 10 09 Extended Abstract Introduction and Objectives: The epistemological landscape governing applied disciplines, such as nursing and pedagogy, has undergone a fundamental “interpretive turn,” compelling researchers to investigate the inherent richness of lived experience (tajribih-ʾi zistih). Within this evolving paradigm, Max van Manen’s hermeneutic phenomenological approach has secured an indispensable position, owing to its success in rendering abstract philosophical concepts into a highly practicable research framework for field practitioners. This methodology is customarily mobilized to cultivate professional acumen (phronesis), aiming specifically to generate “action-sensitive knowledge” (dānish-i ḥassās bih ʿamal). Van Manen’s endeavor deliberately transcends the mere description of observable behaviors, striving instead to penetrate the essential structures and very core of human experience to facilitate profound comprehension. Nevertheless, the pragmatic accessibility of van Manen’s method has subjected it to intense scrutiny from philosophical critics, most notably Dan Zahavi. Zahavi contends that van Manen’s framework has unduly reduced key Husserlian concepts—such as epoché (epūkhih) and reduction (taqlīl)—from a radical philosophical shift to mere operational tools. This, he argues, compromises phenomenology’s philosophical integrity in favor of a subjective psychology. This theoretical tension, a classic reflection of the conflict between theoretical rigor and practical utility, confronts researchers with a distinct “methodological impasse” (bunbast-i ravishshinākhtī). Consequently, this article proposes and articulates an innovative “Conceptual Framework of Reflection-Based Phenomenology” (Pidārshināsī-yi mubtanī bar taʾammul). This framework demonstrates how these two contradictory approaches—philosophical fidelity and practical applicability—can be dialectically integrated into a unified research endeavor. Specifically, this inquiry addresses the following pivotal questions: What are the foundational and procedural activities of van Manen’s methodology? What constitutes the core of the philosophical critiques (focusing on Dan Zahavi’s critique of van Manen’s approach)? How does the proposed framework ultimately resolve this tension? Methodology: The present inquiry is robustly anchored in the interpretive-critical paradigm and employs a sophisticated qualitative design of critical methodological analysis (taḥlīl-i intiqādī-yi ravishshinākhtī). This research architecture perfectly suits the article’s aim, as its objective is not the generation of novel empirical data, but the systematic exegesis, analysis, and comprehensive evaluation of an existing methodology in order to resolve the tension between theoretical fidelity and practical implementation. Data: The data comprised a purposefully compiled documentary corpus (majmūʿih-ʾi asnādī), which was organized into three distinct strata: Primary methodological texts of Max van Manen, which delineate his six research activities. Key critical texts from philosophical phenomenologists, focusing intensely on Dan Zahavi’s arguments. Foundational philosophical texts by pre-eminent thinkers such as Husserl, Heidegger, and Gadamer, which collectively established the necessary theoretical groundwork for rigorous analytical comparisons. Analysis process: This collection was subjected to a critical-hermeneutical documentary analysis, unfolding in three distinctive phases: Descriptive-interpretive phase: Aiming at a faithful delineation and precise circumscription of van Manen’s method. Analytical-comparative phase: Juxtaposing his core concepts against their philosophical antecedents and concomitant critiques. Critical-synthetic phase: Encompassing a holistic evaluation of the methodology. To frame the proposed solution, Paul Ricoeur’s hermeneutical arc (qaws-i hermenūtīkī-yi Pāl Rīkūr) was drawn upon. This allowed the demonstration of the integration of philosophical rigor (Zahavi’s demand) with practical utility (van Manen’s objective) into a singular trajectory, thereby introducing the “Reflection-Based Phenomenology” framework as a viable operational model. Results: The meticulous analysis ultimately yielded two fundamental achievements. Primary finding: The systematic reconstruction of Max van Manen’s methodology confirmed its architecture as a praxis-oriented framework built upon the dynamic interplay of six core research activities. Van Manen persistently emphasizes that these activities—such as “attending to the phenomenon” and “reflecting on essential themes”—do not constitute a linear sequence, but rather are interwoven and recursive dimensions through which the researcher dialectically moves. For instance, he regards “describing the phenomenon through writing” not as a final reporting stage, but as the central methodology of the inquiry, thereby transforming the act of writing into an instrument of reflective discovery. To guide this intricate process, van Manen proposes four “existentials of the lifeworld” (ujzistānsīyālhā-yi zīstjahān): Lived Space (fażā-yi zīstih) Lived Body (badan-i zīstih) Lived Time (zamān-i zīstih) Lived Human Relation (rābiṭih-ʾi insānī-yi zīstih) These function as indispensable heuristic guides for deepening the analysis. Secondary core finding: Derived from the comparative analysis, this clearly exposed the fundamental methodological schism between van Manen’s applied approach and Dan Zahavi’s philosophical perspective. The focal points of this critical discord were precisely delineated across three main domains: Domain Van Manen (Applied) Zahavi (Philosophical) Ultimate purpose of phenomenology Description of subjective experience Analysis of the correlation of consciousness and the world Role of epoché and reduction Practical tools Radical shift in philosophical attitude Concept of the phenomenon Conflated with subjective experience Distinction between Noesis (nūʾīsīs) and Noema (nūʾīmā) These divergences unequivocally crystallize two radically different conceptions: empirical research concerning content (pizhūhish-i tajribī dar bāb-i muḥtawā) versus transcendental research regarding the conditions for the possibility of experience (pizhūhish-i mutaʿālī dar bāb-i sharāyiṭ-i imkān-i tajribih). Discussion and Conclusion: The findings of this inquiry affirm a central notion: the methodological tension between van Manen’s phenomenology of practice and Zahavi’s philosophical critiques ought not to be construed as a methodological error. Instead, this gulf must be strategically conceptualized as a “strategic translation” (tarjumānī-i rāhburdī) of an abstract philosophical stance into a tangible research methodology. Inspired by the Utrecht School, van Manen consciously subordinated philosophical exactitude to operational applicability, purposefully transforming complex concepts into accessible, executable processes for non-specialist practitioners. To intelligently navigate this tension, we propose the “Conceptual Framework of Reflection-Based Phenomenology.” Drawing fundamentally upon Paul Ricoeur’s hermeneutical arc, this framework establishes the requisite critical awareness through a dialectic of two core moments: Distanciation (fāṣilihguzārī): wherein the researcher rigorously interrogates the presuppositions and limitations inherent in the method. Appropriation (taṣʿīb): through which the inquirer engages existentially and empathetically with the lived experience. This paradigm empowers researchers to effectively leverage the strengths of van Manen’s method in producing action-sensitive knowledge, while simultaneously acknowledging and respecting its philosophical boundaries. The judicious application of van Manen’s methodology is, therefore, fundamentally contingent upon this conscious critical engagement. Adopting this reflective posture enables researchers to generate studies that are both academically well-grounded and profoundly meaningful for the domain of practice. The ultimate aspiration is that the transformation of van Manen’s method in its application will thus evolve into a committed instrument for producing beneficial and responsible knowledge. Conflict of Interest: The authors declare no conflict of interest.. چکیده گسترده مقدمه و اهداف: پارادایم‌های معرفت‌شناختی حاکم بر حوزه‌های کاربردی (نظیر آموزش و پرستاری) دستخوش یک «چرخش تفسیری بنیادین» شده‌اند. این دگرگونی، پژوهشگران را به ساحت کندوکاو در غنای تجارب زیسته سوق داده است و در این ساحت، رویکرد هرمنوتیکی مکس ون‌منن جایگاهی یگانه یافته است؛ زیرا توانسته‌ است مفاهیم انتزاعی فلسفه را به نوعی چهارچوب پژوهشی قابل‌کاربست برگرداند و بدین‌سان، متنی راهگشا برای متخصصان عمل فراهم آورد. این روش‌شناسی عموماً با هدف پرورش ژرف‌اندیشی و کیاست حرفه‌ای و تولید «دانش حساس به عمل» اعمال می‌شود. ون‌منن در این مسیر از توصیف صرف رفتارها فراتر رفته، در پی رسوخ به ساختارهای ذاتی و جوهر تجارب انسانی است تا فهمی اصیل و عمیق‌تر میسر شود. باوجوداین، سلاست دسترسی به روش ون‌منن، آن را آماج تنش‌های معرفتی جدی با منتقدان فلسفی، خاصه دُن زاهاوی، قرار داده است. زاهاوی قویاً این استدلال را مطرح می‌کند که ون‌منن، مفاهیم کلیدی هوسرلی (همچون اِپوخه و تقلیل) را از مرتبۀ دگرگونی نگرش رادیکال فلسفی به حد ابزاری صرفاً عملیاتی تنزل داده، و در نتیجه، اصالت پدیدارشناسی فلسفی را قربانی نوعی روان‌شناسی سوبژکتیو کرده است. این تقابل، پژوهشگران را در برابر یک «بن‌بست روش‌شناختی» قرار می‌دهد که بازتاب‌دهندۀ تنش دیرین میان صرامت نظری و سودمندی عملی در علوم کاربردی است. این مقاله با ارائۀ «چهارچوب مفهومی نوآورانۀ پدیدارشناسی مبتنی بر تأمل» می‌کوشد تا نشان دهد چگونه می‌توان دو رویکرد متضاد را در یک حرکت دیالکتیکی واحد تلفیق نمود. از این منظر، مقاله حاضر به این پرسش‌ها می‌پردازد: مبانی ون‌منن کدام‌اند؟ هستۀ اصلی انتقادات فلسفی با تمرکز بر نقد دُن‌ زاهاوی به رویکرد وی چیست؟ و چهارچوب پیشنهادی نگارندگان این مقاله چگونه این تنش را مرتفع می‌کند؟ روش: پژوهش کنونی بر مبنای پارادایم تفسیری-انتقادی استوار شده و طرح کیفی تحلیل انتقادی روش‌شناختی را به کار می‌بندد. این طراحی، به‌دلیل آنکه هدفش نه تولید داده‌های تجربی تازه، بلکه واکاوی نظام‌مند و تحلیل و ارزیابی عمیق یک روش‌شناسی موجود است، کاملاً با اهداف مقاله تناسب دارد. براساس‌این، «داده‌»های پژوهش، شامل مجموعه‌ای از اسناد بود که به‌صورتی هدفمند گردآوری شد و مبنای اصلی تحلیل را شکل داد. این مجموعۀ اسنادی در سه لایۀ متمایز سازمان‌دهی شد: نخست، متون روش‌شناختی بنیادین مکس ون‌منن؛ دوم، متون انتقادی کلیدی ازسوی پدیدارشناسان فلسفی (با تمرکز بر استدلال‌های دُن‌زاهاوی)؛ و سوم، متون فلسفی بنیادین متفکرانی برجسته همچون هوسرل، هایدگر، و گادامر، که بستر نظری لازم برای مقایسه‌های تحلیلی را مهیا کردند. این پیکرۀ اسنادی، تحت تحلیل انتقادی-هرمنوتیکی اسنادی قرار گرفت. فرایند تحلیلی ما در سه مرحله گشوده شد: الف) مرحله توصیفی-تفسیری: با قصد ترسیم وفادارانه و مرزبندی دقیق روش ون‌منن؛ ب) مرحله تحلیلی-تطبیقی: که مفاهیم کانونی وی را در تطابق با ریشه‌های فلسفی و نقدهای متعاقب، در کنار هم نهاد؛ و ج) مرحله انتقادی-ترکیبی: که مشتمل بر ارزیابی فراگیر از کل روش‌شناسی بود. برای چهارچوب‌دهی به راه‌حل پیشنهادی، از قوس هرمنوتیکی پل ریکور بهره جستیم. تحلیل تطبیقی در این بخش، امکان داد تا صرامت فلسفی (مطالبه زاهاوی) و سودمندی عملی (هدف ون‌منن) را در مسیری واحد ادغام نموده و به این ترتیب، چهارچوب «پدیدارشناسی مبتنی بر تأمل» را به‌عنوان الگویی عملی معرفی نماییم. نتایج: تحلیل موشکافانه‌ای که انجام پذیرفت، نهایتاً به دو دستاورد بنیادین منتج شد. یافتۀ نخست، بازسازی معماری روش مکس ون‌منن بود که آن را چهارچوبی کاملاً پراکسیس‌محور تأیید می‌نماید؛ این چهارچوب بر کنش و واکنش پویای شش فعالیت اصلی پژوهش بنا شده است. ون‌منن مصرانه تأکید می‌کند که این فعالیت‌ها -مانند «توجه به پدیده» و «تأمل بر مضامین اصلی»- توالی خطی ندارند؛ بلکه ابعادی درهم‌تنیده و بازگشتی هستند که محقق به شیوه‌ای دیالکتیکی در آنها سیر می‌کند. برای‌مثال، وی «توصیف پدیده از طریق نگارش» را نه صرفاً مرحلۀ گزارش‌دهی نهایی، بلکه ابزار کشف تأملی و روش کانونی خود پژوهش تلقی می‌نماید. جهت هدایت این فرایند، ون‌منن چهار «اگزیستانسیال زیست‌جهان» (شامل فضای زیسته، بدن زیسته، زمان زیسته، و رابطۀ انسانی زیسته) را پیشنهاد می‌نماید که ایفاگر نقش راهنمای اکتشافی برای تعمیق تأمل هستند. یافتۀ اصلی دوم از تحلیل تطبیقی حاصل آمد که شکاف بنیادین روش‌شناختی میان رهیافت کاربردی ون‌منن و منظر فلسفی دُن‌زاهاوی را آشکار کرد. مواضع کانونی تعارض در سه حوزۀ انتقادی با دقت مشخص شدند: هدف پدیدارشناسی: (توصیف تجربۀ سوبژکتیو در قبال تحلیل همبستگی آگاهی و جهان)؛ نقش اِپوخه و تقلیل: (ابزار عملی در برابر تغییر جهت بنیادی نگرش فلسفی)؛ مفهوم پدیده: (آمیخته با تجربۀ سوبژکتیو در تمایز میان نوئسیس و نوئما ). این واگرایی‌ها به‌وضوح دو تصور کاملاً متفاوت از پروژۀ پدیدارشناختی را متبلور کردند: یکی پژوهش تجربی در باب محتوا و دیگری، پژوهش استعلایی در باب شرایط امکان تجربه. بحث و نتیجه‌گیری: یافته‌های حاصل از این پژوهش، مفهومی محوری را تأیید می‌نمایند: تنش روش‌شناختی میان پدیدارشناسی عمل ون‌منن و انتقادات فلسفی زاهاوی، نباید در قامت خطای روش‌شناختی تلقی شود؛ بلکه این شکاف، باید به‌عنوان «ترجمانی استراتژیک» صورت‌بندی شود که نگرش فلسفی انتزاعی را به یک متد پژوهشی ملموس تبدیل کرده است. ون‌منن، با الهام از مکتب اوترخت، عامدانه از دقت فلسفی به نفع کاربردپذیری عملیاتی صرف‌نظر نموده تا مفاهیم پیچیده را برای افراد غیرمتخصص به فرایندهایی «قابل اجرا» بدل کند. برای عبور هوشمندانه از این کشمکش، ما چهارچوب «پدیدارشناسی مبتنی بر تأمل» را پیشنهاد می‌نماییم. این چهارچوب با اتکا بر قوس هرمنوتیکی پل ریکور، آگاهی انتقادی ضروری را از طریق دیالکتیک دو لحظۀ کانونی برقرار می‌کند: لحظۀ نخست، «فاصله‌گذاری»: که در آن محقق، پیش‌فرض‌ها و محدودیت‌های روش را مورد واکاوی انتقادی قرار می‌دهد. لحظۀ دوم، «تصاحب»: که پژوهشگر با تجربۀ زیسته، به‌صورت وجودی و همدلانه درگیر می‌شود. این چهارچوب به محققان این توان را می‌بخشد که از نقاط قوت روش ون‌منن در تولید «دانش حساس به عمل» بهره گیرند؛ درحالی‌که هم‌زمان مرزهای فلسفی آن را نیز تصدیق می‌نمایند. در نتیجه‌گیری نهایی، کاربرد مدبرانۀ روش ون‌منن، صرفاً در گروی همین مشارکت انتقادی آگاهانه است. اتخاذ این موضع تأملی، به محققان این قدرت را می‌دهد که مطالعاتی را تولید نمایند که هم‌زمان، برای حوزۀ عمل معنادار و از نظر دانشگاهی مستدل باشند. هدف غایی این مقاله، دگرگون‌سازی روش ون‌منن (در ساحت کاربرد) به ابزاری متعهد برای تولید دانش نافع و مسئولیت‌پذیر در حوزۀ عمل است.

https://method.rihu.ac.ir/article_2471_988e51ef3a4a3b8f778a0a2f567fc23c.pdf

پژوهشگاه حوزه و دانشگاه روش شناسی علوم انسانی 1608-7070 32 126 2026 03 21 Amartya Sen’s Perspective and Critique of the Fourfold Neglect in Adam Smith’s Works دیدگاه آمارتیاسن و نقد و تحلیل غفلت‌های چهارگانه از آثار آدام اسمیت 41 92 2552 10.30471/mssh.2026.10745.2616 FA محبوبه وهابی استادیار، دانشکده کارآفرینی دانشگاه تهران، تهران، ایران 0000-0002-2797-7669 محمود متوسلی استاد، اقتصاد، دانشگاه تهران، تهران، ایران 0000-0001-9944-8507 Journal Article 2025 02 03 Extended Abstract Introduction and Objectives: Adam Smith, recognized as the founder of the classical school of economics, is known for his two major works: The Wealth of Nations (1776) and The Theory of Moral Sentiments (1759). However, in the history of economic thought, Smith has primarily been identified with the former, while the latter—containing profound philosophical, psychological, legal, and ethical teachings—has been largely neglected. Concepts such as empathy (hamdalī) and altruism (nūʿdūstī), which could serve as the foundation for human behavior and motivation, have effectively been excluded from conventional economic analysis. In contrast, notions such as “self-interest” (nafʿ-i shakhṣī) and “self-love” (ḥubb-i nafs) have contributed to the degradation of human identity and the disregard for ethical values. In his introduction to the classic edition of The Theory of Moral Sentiments, Amartya Sen raises four fundamental themes—rationality (ʿaqlāniyyat), the plurality and diversity of human motives (takthur wa chandgānigī-yi angīzishhā-yi basharī), the relationship between institutions and the free market, and the strong link between ethics and economics—in order to demonstrate that the systematic unity (waḥdat-i sīstimātīk) governing Smith’s two works is consistent. Sen argues that the perceived tension between the two books stems from researchers’ inattention to the philosophical and ethical foundations set out in The Theory of Moral Sentiments. The primary objective of this article is, first, to explain Sen’s perspective on the fourfold neglect of Smith’s works and, second, to critique and analyze that perspective based on Smith’s original texts and the intellectual and social context of his time. The article seeks to answer the fundamental question of whether there is truly a systematic unity between Smith’s two works, or whether the contrast between the “empathetic man” (insān-i hamdil) of The Theory of Moral Sentiments and the “selfish man” (insān-i khwudkhwāh) of The Wealth of Nations has deeper roots in Smith’s intellectual development or in a substantive difference between the domains of the two works. Furthermore, the article addresses the claim that the greatest methodological error (khaṭā-yi mitudūlūzhīk) in various economic schools—from classical and neoclassical to Austrian, historical, institutional, and Marxist economics—arises from incorrect assumptions about human nature and essence. Method: This research is a theoretical and analytical interpretive study that adopts a philosophical methodological approach to re examine and critique the ideas of Adam Smith and Amartya Sen’s interpretation of them. The data collection method is based on documentary and library research of primary and secondary sources. Primary sources: Smith’s two main works (The Wealth of Nations and The Theory of Moral Sentiments) and Sen’s introduction to the Penguin Classics edition of the latter. Secondary sources: The works of prominent Smith scholars such as Göçmen and Butler, as well as writings of institutional economists such as Commons and Mitchell, and philosophers such as Goulet. Method of analysis: The analysis combines: An interpretive-hermeneutic approach (rawish-i tafsīrī-hermenūtīkī) to understanding Smith’s original intent from his texts. An internal critique method (rawish-i naqd-i darūnī) to assess the consistency or inconsistency of the ideas presented in the two books. Contextual analysis (taḥlīl-i zamīnihʾī) to understand the influence of the social, political, and economic conditions of eighteenth century England on the formation of Smith’s thought. Results: The findings show that Sen successfully demonstrates that Smith never abandoned the ideas set forth in The Theory of Moral Sentiments. Six editions of this book were published between 1759 and 1790 (the year of Smith’s death), and the final editions appeared after the publication of The Wealth of Nations (1776). This historical fact confirms that Smith consistently remained committed to moral foundations, sympathy, and the impartial spectator (nāẓir-i bīṭaraf) as the theoretical framework for his economic analyses. Regarding the concept of “self love,” the article shows that Smith used this concept only to explain the motive for exchange in the market, not as a universal foundation for all human actions. In The Wealth of Nations, Smith explicitly states: “It is not from the benevolence of the butcher, the brewer, or the baker that we expect our dinner, but from their regard to their own interest.” At the same time, in The Theory of Moral Sentiments, he highlights the role of “humanity, justice, fairness, and public spirit” as the most useful qualities in social interactions. Another important finding is that Smith was not only an advocate of unconditional free markets, but also explicitly defended the necessity of “market including” interventions (mudākhilihā-yi dirbarandih-ʾi bāzār) in the form of public services such as free education, poverty relief, and support for workers. He distinguished “projectors” (dallālhā wa siftihbāzān) (speculators and rent seekers) from genuine innovators and described complete reliance on an unregulated market as disastrous. At the level of political philosophy, the distinction between Smith’s “impartial spectator” (which has an open, transnational scope) and John Rawls’s “social system” approach (limited to the borders of a single state) is identified as one of Smith’s important innovations. This distinction enables Smith to critique issues such as British colonialism in India, famines, and structural injustices, free from the constraints of national contracts (qarārdādhā-yi millī). Despite accepting Sen’s defense of the systematic unity of Smith’s two works, the article offers serious criticisms of this view: Smith was deeply influenced by the empiricist movement and the ideas of Hutcheson and Hume, and his inductive method prioritized the description of “what is” (ānchih hast) over the prescription of “what ought to be” (ānchih bāyad bāshad). Smith thought within the framework of Britain’s class based and colonial society; his presuppositions included the acceptance of domination, colonialism, and structural inequalities. He devised a recipe for the advancement of British industry and commerce, not a universal theory of justice. A more fundamental critique is that, despite Smith’s emphasis on sympathy and the impartial spectator, he placed instrumental reason at the service of Bentham’s doctrines of “pleasure and pain” (lidhdhat va dard), thereby laying fragile foundations for conventional economics. Ethics—the primary principles embedded in human beings since the beginning of creation—was consigned to oblivion, and this constitutes the greatest methodological error in subsequent economic schools. Discussion and Conclusion: Finally, the article concludes that it is essential to distinguish between “is” and “ought” (tamīz-i hast wa bāyad) in Smith’s works: The Wealth of Nations expresses the realities of the sensible world and the domination of the capitalist system, while The Theory of Moral Sentiments articulates ideals arising from human nature and conscience. Ignoring this duality and reducing Smith to a theorist of rational selfishness has led both to a misunderstanding of his works and to the decay of ethical values in conventional economics. Returning to an integrated and contextual reading of Smith’s thought is an undeniable necessity, especially for countries that uphold divine values and an awakened human conscience. چکیده گسترده مقدمه و اهداف: آدام اسمیت به‌عنوان بنیان‌گذار مکتب کلاسیک اقتصادی، با دو اثر اصلی «ثروت ملل» (۱۷۷۶) و «نظریه احساسات اخلاقی» (۱۷۵۹) شناخته می‌شود. باوجوداین، در تاریخ تفکر اقتصادی، اسمیت عمدتاً با کتاب نخست شناسایی شده و اثر دوم که حاوی آموزه‌های عمیق فلسفی، روان‌شناختی، حقوقی و اخلاقی است، به‌طور گسترده‌ای مورد غفلت قرار گرفته است. مفاهیمی مانند همدلی و نوع‌دوستی که می‌توانستند پایه و ‌اساس رفتارها و انگیزش‌های انسانی قرار گیرند، عملاً در تحلیل‌های اقتصادی مرسوم به کار گرفته نشده‌اند. در مقابل، مفاهیمی مانند «نفع شخصی» و «حب نفس» به تخریب هویت بشری و نادیده گرفتن ارزش‌های اخلاقی انجامیده‌اند. آمارتیاسن در مقدمه‌ای که بر نسخه کلاسیک «نظریه احساسات اخلاقی» نگاشته است، با طرح چهار مبحث اساسی -عقلانیت، تکثر و چندگانگی انگیزه‌های بشری، ارتباط نهادها و بازار آزاد، و پیوند مستحکم علم اخلاق و اقتصاد- درصدد است نشان دهد که کلیت سیستماتیک حاکم بر دو اثر اسمیت یکسان است. وی برداشت‌های موجود از تضاد میان این دو کتاب را ناشی از کم‌توجهی پژوهشگران به بنیان‌های فلسفی و اخلاقیِ مطرح‌شده در احساسات اخلاقی می‌داند. هدف اصلی این مقاله، نخست، تبیین دیدگاه آمارتیاسن درخصوص غفلت‌های چهارگانه از آثار اسمیت و سپس نقد و تحلیل این دیدگاه براساس متن اصلی آثار اسمیت و نیز زمینه‌های فکری و اجتماعی حاکم بر دوره نگارش آنهاست. مقاله درصدد پاسخ به این پرسش اساسی است که آیا واقعاً میان دو اثر اسمیت وحدت سیستماتیک برقرار است یا آنکه تضاد میان «انسان همدل» در احساسات اخلاقی و «انسان خودخواه» در ثروت ملل ریشه‌ای عمیق‌تر در تحول فکری اسمیت یا تفاوت ماهوی در قلمرو این دو اثر دارد. همچنین، مقاله به این مسئله می‌پردازد که بزرگ‌ترین خطای متدولوژیک در مکاتب اقتصادی مختلف از کلاسیک و نئوکلاسیک گرفته تا اتریش، تاریخی، نهادی و مارکسیسم، ناشی از پیش‌فرض‌های ناصحیح درباره ماهیت و سرشت انسانی است. این پژوهش از نوع تحقیقات نظری و تحلیلی-تفسیری است که با رویکردی فلسفی-متدولوژیک به بازخوانی و نقد آرای آدام اسمیت و تفسیر آمارتیاسن از آنها می‌پردازد. روش گردآوری داده‌ها مبتنی بر مطالعه اسنادی و کتابخانه‌ای منابع دست اول و دوم است. منابع دست اول شامل دو کتاب اصلی اسمیت («ثروت ملل» و «نظریه احساسات اخلاقی») و مقدمه آمارتیاسن بر نسخه پنگوئن کتاب اخیر است. منابع دست دوم نیز شامل آثار مفسران برجسته اسمیت مانند گوچمن، باتلر، و نیز نوشته‌های اقتصاددانان نهادی چون کامونز و میچل و فیلسوفانی مانند گولت می‌شود. روش تحلیل در این مقاله، ترکیبی از روش تفسیری-هرمنوتیکی برای فهم مقصود اصلی اسمیت از متن آثارش و روش نقد درونی برای ارزیابی سازگاری یا ناسازگاری آراء مطرح‌شده در دو کتاب است. همچنین، از روش تحلیل زمینه‌ای[1] برای درک تأثیر شرایط اجتماعی، سیاسی و اقتصادی انگلستان در قرن هجدهم بر شکل‌گیری اندیشه‌های اسمیت استفاده شده است. در بخش نخست مقاله، دیدگاه آمارتیاسن به‌صورت نظام‌مند ذیل چهار محور اصلی (عقلانیت، تکثر انگیزه‌ها، نهادها و بازار، و پیوند اخلاق و اقتصاد) بازخوانی و تلخیص شده است. در بخش دوم، ضمن نقد این دیدگاه، مفاهیم کلیدی «همدلی» و «حب نفس» در نسبت با یکدیگر و نیز نسبت «احساسات اخلاقی» و «ثروت ملل» با توجه به پنج ‌وجه فلسفی، روان‌شناختی، متدولوژیک، حقوقی و اخلاقی بررسی شده‌اند. همچنین، تمایز میان رویکرد «ناظر بی‌طرف» در اسمیت و رویکرد «قرارداد اجتماعی» در نظریه عدالت جان رالز، به‌عنوان یکی از نقاط افتراق اساسی میان اسمیت و فلسفه سیاسی معاصر تحلیل شده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که آمارتیاسن با موفقیت نشان داده است که اسمیت هرگز نظریات طرح‌شده در احساسات اخلاقی را کنار نگذاشته است. شش ویرایش از این کتاب در بازه زمانی ۱۷۵۹ تا ۱۷۹۰ (سال مرگ اسمیت) منتشر شده و ویرایش‌های پایانی پس از انتشار ثروت ملل (۱۷۷۶) صورت گرفته‌اند. این واقعیت تاریخی تأکید می‌کند که اسمیت همواره به مبانی اخلاقی، همدلی و ناظر بی‌طرف به‌عنوان چهارچوب نظری تحلیل‌های اقتصادی خود پایبند بوده است. درخصوص مفهوم «حب نفس»، مقاله نشان می‌دهد که اسمیت این مفهوم را صرفاً برای توجیه انگیزه دادوستد در بازار به کار برده است، نه به‌عنوان بنیان فراگیر همه کنش‌های انسانی. اسمیت در ثروت ملل تصریح می‌کند که «ما توقع نداریم قصابان، آبجوفروشان یا نانوایان از سر نیک‌خواهی‌شان خوراک ما را فراهم آورند، بلکه توجه آنان به نفع شخصی خودشان است». اما در همان حال، او در احساسات اخلاقی نقش «انسانیت، عدل و انصاف و روحیه جمعی» را به‌عنوان مفیدترین خصلت‌ها در تعاملات اجتماعی برجسته می‌کند. نتیجه مهم دیگر آن است که اسمیت نه‌تنها مدافع بازار آزاد بی‌قیدوشرط نبوده، بلکه به‌صراحت از ضرورت مداخلات «دربردارنده بازار » در قالب خدمات عمومی مانند آموزش رایگان، فقرزدایی و حمایت از کارگران دفاع کرده است. او «دلال‌ها و سفته‌بازان»[2] را از نوآوران متمایز می‌کند و اتکای کامل به بازار غیرتنظیمی را فاجعه‌بار می‌خواند. در سطح فلسفه سیاسی، تمایز میان «ناظر بی‌طرف» اسمیت که دامنه‌ای گشوده و فراملی دارد با رویکرد «قراردادگرای بسته» جان رالز، که محدود به مرزهای یک حکومت است، به‌عنوان یکی از نوآوری‌های مهم اسمیت شناسایی شده است. این تمایز به اسمیت امکان می‌دهد تا مسائلی مانند استعمار بریتانیا در هند، قحطی‌ها، و ظلم‌های ساختاری را فارغ از محدودیت‌های قراردادهای ملی نقد کند. مقاله باوجود پذیرش دفاع آمارتیاسن از وحدت سیستماتیک دو اثر اسمیت، نقدهای جدی بر این دیدگاه وارد می‌کند. نخست آنکه، اسمیت عمیقاً متأثر از نهضت تجربه‌گرایی و اندیشه هاتچسون و هیوم بوده و روش استقرایی او توصیف «آنچه هست» را بر تجویز «آنچه باید باشد» مقدم داشته است. ثانیاً، اسمیت در چهارچوب جامعه طبقاتی و استعماری بریتانیای کبیر می‌اندیشیده و پیش‌فرض‌های او شامل پذیرش سلطه، استعمار و نابرابری‌های ساختاری است. او نسخه‌ای برای اعتلای صنعت و تجارت انگلستان پیچید، نه یک نظریه جهان‌شمول عدالت. نقد اساسی‌تر آن است که اسمیت باوجود تأکید بر همدلی و ناظر بی‌طرف، عقل استدلالی را به‌عنوان ابزاری در خدمت آموزه‌های «لذت و درد» بنتامی قرار داد و چنین بنیان‌های سستی برای علم اقتصاد مرسوم پایه‌ریزی شد. اخلاق یا همان اصول اولیه نهادینه‌شده در وجود بشر از ابتدای آفرینش به فراموشی سپرده شد و این بزرگ‌ترین خطای متدولوژیک در مکاتب اقتصادی بعدی است. در نهایت، مقاله نتیجه می‌گیرد که توجه به تفکیک «هست» و «باید» در آثار اسمیت ضروری است: ثروت ملل بیان واقعیات جهان محسوسات و سلطه نظام سرمایه‌داری است؛ درحالی‌که احساسات اخلاقی بیان آرمان‌هایی است که از فطرت و وجدان بشری برمی‌خیزد. نادیده گرفتن این دوگانگی و فروکاستن اسمیت به یک نظریه‌پرداز خودخواهی عقلایی، هم به درک نادرست از آثار او انجامیده و هم به انحطاط ارزش‌های اخلاقی در علم اقتصاد مرسوم دامن زده است. بازگشت به خوانش یکپارچه و زمینه‌مند از اندیشه اسمیت، به‌ویژه برای کشورهایی با ارزش‌های الهی و وجدان بیدار بشری، ضرورتی انکارناپذیر است. [1]. contextual analysis [2]. market‑including

https://method.rihu.ac.ir/article_2552_024236d9725e3bfe3aa3b762a0f98ede.pdf

پژوهشگاه حوزه و دانشگاه روش شناسی علوم انسانی 1608-7070 32 126 2026 03 21 Survivorship Bias in Data Analysis and Interpretation and Strategies for Reducing It سوگیری بازماندگی در تحلیل و تفسیر داده‌ها و راهکارهای کاهش آن 93 119 2482 10.30471/mssh.2026.11226.2670 FA رضا کهن هوش نژاد استادیار گروه مدیریت، دانشکده مدیریت و حسابداری، دانشگاه حضرت معصومه(س)، قم، ایران 0000-0001-8138-7451 حسین خنیفر استاد گروه مدیریت و برنامه‌ریزی، دانشکده مدیریت و حسابداری، دانشکدگان فارابی دانشگاه تهران، قم، ایران 0000-0003-1644-571X Journal Article 2025 08 09 Extended Abstract Introduction and Objectives: Survivorship bias (sūgīrī-yi bāzmāndigī) is an important cognitive bias that affects the interpretation and analysis of data and the decision-making process, causing a person to reach decisions that may not be correct or fail due to ignoring some important information. Recognizing and understanding this bias can help a person perform better and more qualitatively in the decision-making process and, as an outcome, achieve better results. Survivorship bias means deviation in data interpretation due to ignoring information that was not considered in data analysis and review due to its absence in the data. This bias is due to focusing on data that has been successful and ignoring data that has been unsuccessful. Despite the importance of survivorship bias in data analysis and interpretation and conclusions, unfortunately, this type of bias has not been considered in research methods under the title of “research biases” (sūgīrīhā-yi pizhūhishī) and also as one of the cognitive biases associated with researchers that affect their research findings. Most analysis, interpretation, and conclusions have been carried out by considering only successful samples without considering failed samples. Of course, this warning was given in Ioannidis’s exciting article in 2019 titled “Why Most Published Research Findings Are Incorrect,” but it has not been heeded. Therefore, explaining the aforementioned bias and its undesirable consequences, as well as providing solutions to prevent or reduce it, are among the goals of this research. Method: In this study, a descriptive-analytical method (ravish-i tawṣīfī-taḥlīlī) is used to investigate and explain. In order to collect information, the library method was used, and articles from various scientific databases and existing books were reviewed and studied. In this research, first, a detailed examination of survivorship bias and its role in data analysis and interpretation deviation was conducted, including the types of cognitive bias categories and the nature of survivorship bias’s placement in these categories. Then, the findings were explained and a summary was provided. This study, due to the neglect of survivorship bias in research methods, comprehensively addresses this bias and provides new insights in this area. With this approach, the present study can be a reliable source for researchers to protect their research findings from survivorship bias, which adds to the validity of their findings. Results: Survivorship bias distorts research findings and leads to unreliable results. This type of bias is problematic because it leaves out important research data and threatens external validity (ravāyī-yi bīrūnī). In fact, the external validity of the findings is compromised by the inability to accurately represent society. Furthermore, this bias usually leads to overly optimistic and successful conclusions. Survivorship bias can lead researchers to draw incorrect conclusions because the observed data is incomplete. Discussion and Conclusion: Cognitive bias (sūgīrī-yi shinākhtī) means a deviation in the process of recognizing and interpreting information that occurs due to the assumptions and beliefs that an individual has. Survivorship bias, as one of the important cognitive biases, occurs when a person only considers the surviving observations without paying attention to the data points that were “not left out” in the event. Survivorship bias causes only living or successful samples to be examined, which leads to errors in judgment or conclusions. Survivorship bias means focusing on cases that have passed a selection stage and ignoring others. This bias addresses our tendency to gain useful information from successes and ignore similar failures. Survivorship bias acts like a mental trap (talah-ʾi ẕihnī), leading us to make false perceptions and wrong decisions. By focusing on successes and ignoring failures, we paint an incomplete and exaggerated picture of reality. Therefore, one of the main concerns of this research is how to reduce or prevent survivorship bias due to its undesirable consequences. To reduce or prevent survivorship bias, before anything else, one must recognize and become aware of these cognitive biases. After recognition, various strategies can be used to reduce or prevent survivorship bias, such as: Identifying failed data (shināsāyī-yi dādihā-yi nākām) Analyzing complete data (taḥlīl-i dādihā-yi kāmil) Consulting with competent individuals (mushāvirih bā afrād-i dhī al-ṣalāḥ) Studying data randomly (muṭāliʿih-ʾi dādihā bih ṣūrat-i taṣādufī) Accepting failure as a tool for learning (pazīriftan-i shikast bih ʿunvān-i abzārī barā-yi yādgīrī) Challenging assumptions (bih chālish kishīdan-i farżiyāt) Examining market data (barrasī-yi dādihā-yi bāzār) Properly designing a research protocol (ṭarāḥī-yi ṣaḥīḥ-i prūtukul-i taḥqīqātī) Employing random or stratified sampling (bih kār gīrī-yi namūnihgīrī-yi taṣādufī yā ṭabaqihʾī) Using mathematical models and methods such as neural network models (istifādih az mudilhā va ravishhā-yi riyāḍī hamchūn mudilhā-yi shabakahā-yi ʿaṣabī) Acknowledgement: I would like to thank the professors at the University of Tehran for providing constructive feedback. Conflict of Interest: The authors declare that there is no conflict of interest related to this research. چکیده گسترده مقدمه و اهداف: سوگیری بازماندگی یکی از سوگیری‌های شناختی حائز اهمیت است که در تفسیر و تحلیل داده‌ها و فرایند تصمیم‌گیری تأثیرگذار می‌باشد و سبب می‌شود که فرد به تصمیماتی برسد که ممکن است درست نباشد یا به‌دلیل نادیده گرفتن برخی اطلاعات مهم، ناکام باشد. شناخت و درک این سوگیری می‌تواند به فرد کمک کند تا در فرایند تصمیم‌گیری بهتر و باکیفیت‌تر عمل کند و ازاین‌رو،به نتایج بهتری دست پیدا کند. سوگیری بازماندگی به معنای انحراف در تفسیر داده‌ها به‌دلیل نادیده گرفتن اطلاعاتی است که به‌دلیل عدم‌وجود آنها در داده‌ها، در تحلیل و بررسی داده‌ها در نظر گرفته نشده‌اند. این سوگیری به‌خاطر تمرکز بر روی داده‌هایی است که موفقیت داشته‌اند و از داده‌هایی که ناموفق بوده‌اند، صرف‌نظر می‌شود. باوجود اهمیتی که سوگیری بازماندگی در تحلیل و تفسیر داده‌ها و نتیجه‌گیری دارد، متأسفانه این نوع سوگیری در روش‌های پژوهش تحت عنوان «سوگیری‌های پژوهش» و همچنین، به‌عنوان یکی از سوگیری‌های شناختی همراه محققان که یافته‌های پژوهشی آنها را تحت‌تأثیر قرار می‌دهند مورد توجه واقع نشده و اکثر تحلیل، تفسیر و نتیجه‌گیری‌ها با در نظر گرفتن صرف نمونه‌های موفق (بدون در نظر گرفتن نمونه‌های شکست‌خورده) انجام شده است. البته این هشدار در مقاله هیجان‌انگیز لونندیس در سال 2019 با عنوان «چرا اکثر یافته‌های پژوهشی منتشرشده نادرست هستند» داده شد؛ ولی مورد توجه واقع نشده است. بنابراین، تبیین سوگیری یادشده و پیامدهای نامطلوب آن، و همچنین، ارائه راهکارهایی برای جلوگیری یا کاهش آن، از اهداف این پژوهش محسوب می‌شود. روش: در این پژوهش، برای بررسی و تبیین از روش توصیفی-تحلیلی استفاده می‌شود. به‌منظور جمع‌آوری اطلاعات از روش کتابخانه‌ای استفاده شده است و به بررسی و مطالعۀ مقالاتِ پایگاه‌های علمی مختلف و کتب موجود پرداخته شده است. در این پژوهش، ابتدا به بررسی دقیق سوگیری بازماندگی و نقش آن در انحراف تحلیل و تفسیر داده‌ها، انواع دسته‌بندی‌های سوگیری شناختی و ماهیت قرارگیری سوگیری بازماندگی در این دسته‌ها پرداخته شده است. سپس ضمن تبیین یافته‌ها به جمع‌بندی مطالب پرداخته شده است. این پژوهش به‌دلیل غفلت از سوگیری بازماندگی در روش‌های پژوهش، به‌طورجامع به این سوگیری می‌پردازد و بینش‌های جدیدی در این حوزه ارائه می‌دهد. با این رویکرد، پژوهش حاضر می‌تواند منبعی معتبر برای محققان باشد تا یافته‌های پژوهشی آنها از سوگیری بازماندگی در امان باشد که این امر به اعتبار یافته‌هایشان می‌افزاید. یافته‌ها: سوگیری بازماندگی یافته‌های پژوهش را مخدوش می‌کند و به نتایج غیرقابل اعتماد منجر می‌شود. این نوع سوگیری مشکل‌ساز است؛ زیرا داده‌های مهم تحقیقاتی را کنار گذاشته و اعتبار بیرونی را تهدید می‌کند. درواقع، روایی بیرونی یافته‌ها را با ناتوانی در نمایش دقیق جامعه به خطر می‌اندازد. به‌علاوه، این سوگیری معمولاً باعث ایجاد نتیجه‌گیری‌های بیش از حد خوش‌بینانه و موفقیت‌آمیز می‌شود. سوگیری بازماندگی می‌تواند محققان را به نتیجه‌گیری‌های نادرست سوق دهد؛ زیرا داده‌های مشاهده شده ناقص هستند. بحث و نتیجه‌گیری: سوگیری شناختی به معنای انحراف در فرایند شناخت و تفسیر اطلاعات است که به‌دلیل وجود فرضیات و باورهایی به وجود می‌آید که فرد دارد. سوگیری بازماندگی به‌عنوان یکی از سوگیری‌های شناختی حائز اهمیت، زمانی رخ می‌دهد که فرد فقط مشاهدات بازمانده را در نظر می‌گیرد، بدون اینکه به نقاط داده‌ای که در این رویداد «باقی نمانده‌اند» توجه کند. سوگیری بازماندگی سبب می‌شود که تنها نمونه‌های زنده یا موفق مورد بررسی قرار ‌گیرند و همین امر باعث اشتباه در داوری یا نتیجه‌گیری می‌شود. سوگیری بازماندگی یعنی تمرکز بر مواردی که از یک مرحلۀ گزینشی عبور کرده‌اند و نادیده گرفتن سایر موارد. این سوگیری به تمایل ما برای به دست آوردن اطلاعات مفید از موفقیت‌ها و چشم پوشیدن از شکست‌های مشابه می‌پردازد. سوگیری بازماندگی همانند یک تله ذهنی، ما را به‌سمت برداشت‌های نادرست و تصمیمات اشتباه سوق می‌دهد. با تمرکز بر موفقیت‌ها و نادیده گرفتن شکست‌ها، تصویری ناقص و اغراق‌آمیز از واقعیت ترسیم می‌کنیم. بنابراین، یکی از دغدغه‌های اصلی این پژوهش چگونگی کاهش یا جلوگیری از سوگیری بازماندگی به‌دلیل پیامدهای نامطلوب آن می‌باشد. برای کاهش یا جلوگیری از سوگیری شناختی بازماندگی، قبل از هر چیز ابتدا باید این سوگیری‌های شناختی را شناخت و نسبت به آنها آگاهی پیدا کرد. بعد از شناخت، برای کاهش یا جلوگیری از سوگیری بازماندگی می‌توان استراتژی‌های مختلفی همچون شناسایی داده‌های ناکام، تحلیل داده‌های کامل، مشاوره با افراد ذی‌الصلاح، مطالعه داده‌ها به‌صورت تصادفی، پذیرفتن شکست به‌عنوان ابزاری برای یادگیری، به چالش کشیدن فرضیات، بررسی داده‌های بازار، طراحی صحیح پروتکل تحقیقاتی، به‌کارگیری نمونه‌گیری تصادفی یا طبقه‌ای و استفاده از مدل‌ها و روش‌های ریاضی همچون مدل‌های شبکه‌های عصبی را به کار گرفت. تقدیر و تشکر: از استادان دانشگاه تهران جهت ارائۀ بازخورهای سازنده تشکر می‌کنم. تعارض منافع: نویسندگان اعلام می‌کنند که هیچ تعارض منافعی در ارتباط با این پژوهش وجود ندارد.

https://method.rihu.ac.ir/article_2482_87a420f4e49ee61b6e25e0133e88a75d.pdf

پژوهشگاه حوزه و دانشگاه روش شناسی علوم انسانی 1608-7070 32 126 2026 03 21 An Examination of the Application of Deontological Ethics in Rawls’ Social Welfare Function بررسی کاربست نظریه اخلاق وظیفه‏گرایی در تابع رفاه اجتماعی رالز 121 146 2519 10.30471/mssh.2026.10517.2581 FA محمد حسین کرمی استادیار، اقتصاد، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، قم، ایران 0000-0002-3116-4273 Journal Article 2024 10 31 Extended Abstract Introduction and Objectives: Some economic policies, such as income policies, are expected to bring about changes in the distribution or redistribution of income—referred to as welfare imperatives (bāyastihā-yi rafāhī)—such as improving the condition of the poor and reducing the wealth and income of some individuals in society. Welfare imperatives are discussed and explored in welfare economics (iqiṣād-i rafāh). These imperatives are deeply intertwined with ethical values and theories. The history of incorporating ethical theories into welfare economics dates back to Pigou’s initiative of introducing Bentham’s utilitarianism (fāyidihgarāyī) into his own theory of welfare economics. After him, doubts were raised regarding the competence of economists in entering the normative realm (qalamraw-i hujārī) and judging welfare states, which led some to attempt to cleanse welfare economics of normative discussions by focusing on Pareto optimality (bihīnigī-yi Pārītū). However, Bergson, by inventing the social welfare function (tābiʿ-i rafāh-i ijtimāʿī), demonstrated that normative ethical theories could be integrated into welfare economics in a way that preserves its scientific integrity while also supporting normative welfare policies. One of the most important and well-known normative ethical theories borrowed from moral philosophy to be included in the social welfare function is deontological ethics (vazīfigarāyī). This ethical theory is accepted as an axiom in Rawls’ welfare function. However, despite the application of the deontological moral perspective within the social welfare function, the nature of the relationship between this ethical discussion and the social welfare function remains unclear. Therefore, it seems necessary to clarify the concepts and features of deontological ethics and its relation to the social welfare function, as a prelude and explanation of how deontological ethics is applied in Rawls’ welfare function. This is the focus of the present inquiry. Method: Social welfare functions, in the relevant literature, are presented as mathematical functions using mathematical methods. On the other hand, deontology, as a normative theory in moral philosophy, is expressed descriptively. This methodological duality (dugānigī dar ravish) made the writing of an article on this subject very difficult for the author. Therefore, the core elements of the social welfare function had to be translated from mathematical expression into descriptive form to create methodological harmony and thus enable a connection between these two seemingly different subjects. After converting the mathematical form into a descriptive one, through analysis and scrutiny of the concepts of the social welfare function as an economic topic and deontology as a normative ethical theory, the relationship between the two was made possible, and the discussion of this application was completed. Results: There are many ambiguities in examining the application of deontology in Rawls’ social welfare function. This article resolves the most important ambiguities as follows: Normative social welfare functions are related to normative ethics. The independent variable (mutaghayyir-i mustaqil) in these functions is composed of the welfare states of all individuals in society. The explanatory variable (mutaghayyir-i tawḍīḥī), “social welfare,” is the desirable condition in a society that must be achieved. The relationship in this function indicates what change in social welfare results from any change in the existing welfare states of individuals. The difference between utilitarianism and deontology lies in the fact that, in utilitarianism, the moral value of an action is determined by its consequences, whereas in deontology, the criterion is the necessity (żarūrat) embedded in the action itself. It should be noted that this does not mean that a moral action in deontology has no consequences; rather, it means that it is not considered moral because of its consequences. The connection between the welfare function and moral philosophy is established through the dependent variable (mutaghayyir-i vābastih). In the dependent variable of the deontological welfare function, the increase in welfare of the least advantaged individual (fard-i kamtar bihrihmand) is inherently valuable and considered a moral goal. Thus, it connects to deontological ethical theory in moral philosophy. It appears that although, according to Rawls’ ethical idea and the realization of his deontological welfare function, society achieves equality (barābarī), in this function, a particular form of distribution (like equality) is not considered a moral or ethical goal. Instead, the specific change desired by deontologists in each individual’s utility is inherently desirable for society and becomes a moral objective. Therefore, in Rawls’ welfare function, the increase in welfare of the least advantaged individual is valuable and a moral goal in itself, regardless of the equality resulting from it. This moral objective also has a non-ethical background. Rawls emphasizes that before such a form of distribution takes shape in the mind, in a hypothetical and foundational contract (qarārdād-i irtikāzī wa khayālī), through the participation of individuals and groups in certain fair arrangements, they develop claims over each other defined in mutually accepted rules and laws. Individuals and groups, having acted based on these arrangements, have now acquired rights and demand fair distribution and their rightful share. In such a case, Rawls’ theory of justice emerges as a fair plan that meets people’s legitimate needs and satisfies their justified expectations through social institutions. This view of economic justice implies that when using the social welfare function for welfare policies, one should not initially turn to ethical theories in moral philosophy; instead, one should first consider social contracts (qarārdādhā-yi ijtimāʿī). In this case, whatever is prescribed by these contracts is also considered ethical. Discussion and Conclusion: The application of deontological ethics in Rawls’ social welfare function is explained in such a way that in the dependent variable of this function, the increase in welfare of the least advantaged individual is presented as a moral and value-based goal, thereby establishing a connection with deontological ethics in moral philosophy. As a result of this connection, Rawls’ social welfare function is a normative function; thus, welfare policy-makers and implementers are recommended to realize it in society. In this function, the moral action is that the state must intervene in the redistribution of wealth and income in such a way as to increase the welfare of the least advantaged individuals in society, and this increase should continue until complete equality is achieved. The independent variable and the functional relationship in any welfare function do not express a moral goal; rather, their connection to ethics is derived from the dependent variable. For instance, in Rawls’ welfare function, it is said that morally, the welfare of the least advantaged individual in society should increase. This statement follows from the fact that what is targeted morally in Rawls’ welfare function is solely the increase in the utility of the least advantaged individual in society, which—according to the functional relationship in this function—by itself and without considering any other consequence, leads to an increase in the desirability of society. Acknowledgement: Thanks are due to Dr. Mohammad Taghi Gilak Hakimabadi as the esteemed supervisor of this project, and to Dr. Mehdi Alizadeh and Dr. Ataollah Rafiee-Atani as reviewers (in the review session), and also to the esteemed officials of the Research Institute of Hawzah and University, whose generous support made this research possible. Gratitude is also extended to the editor-in-chief and managing director and all the staff of the esteemed journal Methodology of Human Sciences. چکیده گسترده مقدمه و اهداف: از برخی سیاست‌های اقتصادی مانند سیاست‌های درآمدی انتظار می‌رود تغییراتی در توزیع یا بازتوزیع درآمد ایجاد کنند که به آن بایسته‌های رفاهی می‌گویند؛ مانند اینکه وضعیت فقرا بهبود یابد و از ثروت و درآمد برخی افراد جامعه کاسته شود. بایسته‌های رفاهی در دانش اقتصادی مربوط به رفاه اجتماعی مورد بحث و کاوش قرار می‌گیرند. این بایسته‌ها با ارزش‌ها و نظریه‌های اخلاقی کاملاً عجین‌اند. سابقه استفاده از نظریات اخلاقی در اقتصاد رفاه به ابتکار پیگو در وارد کردن فایده‌گرایی بنتام در نظریه اقتصاد رفاه خویش برمی‌گردد. پس از او تردیدهایی درباره صلاحیت اقتصاددانان برای ورود به قلمرو هنجاری و داوری درباره وضعیت‌های رفاهی مطرح شد، که در نتیجه برخی کوشیدند با محوریت بهینگی پارتو ساحت اقتصاد رفاه را از مباحث هنجاری عاری کنند؛ ولی برگسون با ابداع تابع رفاه اجتماعی نشان داد می‌توان نظریات اخلاق هنجاری را به‌گونه‌ای در اقتصاد رفاه وارد کرد که هم به علمیت آن خدشه‌ای نرسد و هم بتواند از سیاست‌های رفاهی هنجاری پشتیبانی کند. یکی از مهم‌ترین و معروف‌ترین نظریه‌های اخلاق هنجاری که از فلسفه اخلاق برای درج در تابع رفاه اجتماعی عاریه گرفته شده، نظریه وظیفه‌گرایی است. این نظریه اخلاقی در تابع رفاه رالز به‌عنوان اصل موضوع پذیرفته شده است؛ اما باوجود کاربست دیدگاه اخلاقی وظیفه‌گرا در ضمن تابع رفاه اجتماعی، هنوز چگونگی ارتباط میان این مبحث اخلاقی و تابع رفاه اجتماعی چندان روشن نیست؛ ازاین‌رو به‌نظر می‌رسد پرداختن به شفاف‌سازی مفاهیم و ویژگی‌های نظریه اخلاقی وظیفه‌گرا و رابطه آن با تابع رفاه اجتماعی، به‌عنوان مقدمه و تبیین چگونگی کاربست نظریه اخلاقی وظیفه‌گرا در تابع رفاه رالز از جمله مباحث ضروری است که در این جستار مورد کاوش قرار می‌گیرد. روش: توابع رفاه اجتماعی، در آثار مربوط به آن، به‌صورت توابع ریاضی و به روش ریاضی ارائه می‌شود. ازسوی‌دیگر، وظیفه‌گرایی به‌عنوان نظریه‌ای هنجاری در فلسفه اخلاق به‌صورت توصیفی بیان می‌شود. این دوگانگی در روش، ارائه مقاله‌ای درباره «بررسی کاربست نظریه اخلاقی وظیفه‌گرایی در تابع رفاه اجتماعی رالز» را برای نگارنده بسیار دشوار می‌کرد. ازاین‌رو، به ناچار، باید عناصر اصلی تابع رفاه اجتماعی از بیان ریاضی به توصیفی تغییر داده می‌شد تا همگونی در روش ایجاد و درنتیجه امکان ارتباط میان این‌دو موضوع، به ظاهر متفاوت، فراهم می‌شد. پس از تغییر بیان ریاضی به توصیفی، با تحلیل و موشکافی در مفاهیم تابع رفاه اجتماعی به‌عنوان مبحثی اقتصادی و وظیفه‌گرایی به‌عنوان نظریه‌ای در اخلاق هنجاری ارتباط میان این‌دو میسر شد و بحث از این کاربست به سرانجام رسید. نتایج: در بررسی کاربست وظیفه‌گرایی در تابع رفاه اجتماعی رالز ابهامات فراوانی در کار است. این مقاله مهم‌ترین ابهامات را به شرح ذیل برطرف کرده است: * توابع رفاه اجتماعی هنجاری هستند و با اخلاق هنجاری ارتباط دارند. متغیر مستقل در این توابع از وضعیت‌های رفاهی همه افراد جامعه تشکیل می‌شود. متغیر توضیحی «رفاه اجتماعی» مطلوب در یک جامعه است که برای جامعه، باید فراهم شود. رابطه در این تابع بیان می‌کند: هر تغییری در وضعیت‌های رفاهی موجود افراد جامعه موجب چه تغییری در رفاه اجتماعی می‌شود. * تفاوت مطلوبیت‌گرایی و وظیفه‌گرایی در این است که در مطلوبیت‌گرایی ملاک ارزش اخلاقی یک کار براساس پیامدهایی است که به‌دنبال دارد؛ ولی در وظیفه‌گرایی، آن ملاک به‌لحاظ ضرورتی تعیین می‌شود که برای انجام آن کار در خودش نهفته است. با این بیان توجه به این نکته لازم است که وظیفه‌گرایی به این معنا نیست که فعل اخلاقی پیامد نداشته باشد؛ بلکه به این معناست که به‌دلیل پیامدهایش اخلاقی تلقی نمی‌شود. * ارتباط تابع رفاه با فلسفه اخلاق از طریق متغیر وابسته صورت می‌پذیرد. در متغیر وابسته تابع رفاه وظیفه‌گرایان، افزایش رفاه فرد کمتربهره‌مند، به‌خودی‌خود، ارزشمند و هدفی اخلاقی به‌شمار می‌آید و از این‌طریق با نظریه اخلاقی وظیفه‌گرا در فلسفه اخلاق مرتبط خواهد شد. * به نظر می‌رسد، گرچه براساس ایده اخلاقی رالز و با تحقق تابع رفاه وظیفه‌گرای وی جامعه به برابری می‌رسد، اما در این تابع شکل خاصی از توزیع برای جامعه، مانند برابری، هدف ارزشی و اخلاقی تلقی نمی‌شود؛ بلکه در این تابع، تغییر خاص موردنظر وظیفه‌گرایان در مطلوبیت‌های هر فرد از افراد جامعه، به‌خودی‌خود، برای جامعه مطلوب است و هدف اخلاقی قرار می‌گیرد. براساس‌این، در تابع رفاه رالز افزایش رفاه فرد کمتربهره‌مند، به‌خودی‌خود و بدون توجه به برابری حاصل از آن، ارزشمند و هدف اخلاقی است. * هدف اخلاقی یادشده پیشینه‌ای خارج از اخلاق نیز دارد. رالز تأکید دارد قبل از اینکه چنین شکل توزیعی در ذهن نقش بندد، در قراردادی ارتکازی و خیالی، با مشارکت افراد و گروه‌ها در پاره‌ای تمهیدات منصفانه، آنان دعاوی‌ای بر یکدیگر پیدا می‌کنند که در قواعد و قوانین مورد قبول همگان تعریف شده‌اند. افراد و گروه‌ها که به پشتوانۀ این تمهیدات دست به خیلی کارها زده‌اند حالا دیگر حقوقی کسب کرده‌اند و مدعی توزیع عادلانه و دریافت سهم خویش می‌شوند. در چنان حالتی، طرح عادلانه‌ای به‌عنوان اصول عدالت رالز از راه می‌رسد و پاسخگوی نیازهای به حق مردم می‌شود و انتظارهای مشروعشان را از طریق نهادهای اجتماعی ارضا می‌کند. این نگرش به عدالت اقتصادی این توصیه را به‌همراه دارد که در استفاده از تابع رفاه اجتماعی برای سیاست‌های رفاهی نباید ابتدا به‌سراغ نظریه‌های اخلاقی در فلسفه اخلاق رفت؛ بلکه ابتدا باید قراردادهای اجتماعی را مورد توجه قرار داد؛ در این صورت هرچه این قراردادها حکم کنند همان‌ها اخلاقی نیز خواهند بود. بحث و نتیجه‌گیری: کاربست نظریه اخلاقی وظیفه‌گرایی در تابع رفاه اجتماعی رالز این‌گونه تبیین می‌شود که در متغیر وابسته این تابع، افزایش رفاه فرد کمتربهره‌مند به‌عنوان هدفی ارزشی و اخلاقی معرفی می‌شود و از این‌طریق با نظریه اخلاقی وظیفه‌گرا در فلسفه اخلاق مرتبط خواهد شد. بر اثر این ارتباط، تابع رفاه اجتماعی رالز تابعی هنجاری است. در این صورت، به سیاست‌گذاران و مجریان سیاست‌های رفاهی جامعه توصیه می‌شود آن‌را برای جامعه محقق کنند. در این تابع، فعل اخلاقی این است که دولت باید در حوزه بازتوزیع ثروت و درآمد به‌گونه‌ای دخالت کند تا رفاه افراد کمتربهره‌مند جامعه افزایش یابد و این افزایش تا برابری کامل ادامه یابد. متغیر مستقل و رابطه تابع در هر تابع رفاه هدف اخلاقی را بیان نمی‌کنند؛ بلکه ارتباط آنها با اخلاق به تبع متغیر وابسته است. مثلاً در تابع رفاه رالز، گفته می‌شود اخلاقاً باید رفاه فرد کمتر بهره‌مند جامعه افزایش یابد. این سخن به‌تبع این است که آنچه در تابع رفاه رالز مورد هدف اخلاقی قرار می‌گیرد، تنها افزایش مطلوبیت فرد کمتربهره‌مند جامعه است که بر طبق رابطه تابع در این تابع، به‌خودی‌خود و بدون در نظر گرفتن هیچ پیامد دیگری موجب افزایش مطلوب جامعه می‌شود. تقدیر و تشکر: از آقای دکتر محمدتقی گیلک حکیم‌آبادی به‌عنوان ناظر محترم این طرح و از آقایان دکتر مهدی علیزاده و دکتر عطاالله رفیعی‌آتانی به‌عنوان ناقدین (در جلسه نقد) و نیز از مسئولین محترم پژوهشگاه حوزه و دانشگاه تشکر می‌شود که با مساعدت‌های فراوان آنها این پژوهش میسر شد و نیز از سردبیر و مدیر مسئول و همه دست‌اندرکاران مجله وزین روش‌شناسی علوم انسانی تشکر می‌شود.

https://method.rihu.ac.ir/article_2519_d85e103d3a8f9f2cf9d4b4699e030b00.pdf

پژوهشگاه حوزه و دانشگاه روش شناسی علوم انسانی 1608-7070 32 126 2026 03 21 Human Resource Governance Research Meta-summary فرابرگزینش تحقیقات حکمرانی منابع انسانی 147 183 2496 10.30471/mssh.2026.11477.2689 FA صادق اقبالی دکتری ، گروه مدیریت دولتی، واحد کرمان، دانشگاه آزاد اسلامی، کرمان، ایران. 0000-0001-8322-1332 امین نیک پور دانشیار، گروه مدیریت دولتی، واحد کرمان، دانشگاه آزاد اسلامی، کرمان، ایران. 0000-0003-2567-0417 سعید صیادی استادیار، گروه مدیریت دولتی، واحد کرمان، دانشگاه آزاد اسلامی، کرمان، ایران. 0000-0003-0728-3982 سنجر سلاجقه دانشیار، گروه مدیریت دولتی، واحد کرمان، دانشگاه آزاد اسلامی، کرمان، ایران. 0000-0002-3412-6731 Journal Article 2025 10 22 Extended Abstract Introduction and Objectives: Human resource governance is the golden key to improving and transforming public administration. Human resource governance is improving the way human resources are managed and elite participation in key decision-making. In the past few decades, the importance of governance-based approaches and the role of human resource management have expanded. In general, human resource governance requires a change in attitude at the individual and organizational levels, and improving performance requires fundamental reforms. In this regard, human resource development in the field of governance can be understood as a process influenced by policy and process-based relationships. Research Methodology: Since its emergence in the last decade, Metasummary research has attracted considerable attention in the development of human resource governance. Studies show that Metasummary includes various methods that aim to develop research based on thematic analysis and an integrated combination of qualitative and quantitative studies. In this study, scientific journal articles were evaluated as primary data, and a purposive sampling method was selected. The present study was applied in terms of purpose, mixed in terms of data type, and Metasummary in terms of research strategy. By examining the research of the journals (Improvement and Transformation, Public Administration, Public Administration Perspective) as the unit of analysis, in the period of spring 2017-summer 2025, 43 articles were evaluated. In order to evaluate the selected articles in this study, initially, the research that was related to the subject area was evaluated and analyzed, which focused on human resource governance issues, and theoretical coherence was carried out by experts for thematic approaches. Results: The effect size results of the HRG reference indicators were very clear and useful, and the value of both qualitative and quantitative research was raised. The effect sizes of the research findings were estimated as follows: governance and public management 0.016, governance and excellence 0.010, governance and human capital 0.016, governance and sustainability 0.04, governance and grid 0.013, governance and education 0.06, network governance 0.011, governance and corruption 0.013, and governance and social responsibility 0.04. In addition, the present study highlighted the analysis and development of the governance topic and addressed thematic approaches. The review of these studies increases methodological and literature gaps and provides comprehensive guidance for future research. The findings indicate that research in the qualitative field has appropriate thematic and methodological relevance. Discussion and Conclusion: There is a lack of Metasummary studies; although there is foreign research in this field, there are still relatively few published studies in this field, and Metasummary was developed by Sandelowski and Barroso. The results showed that qualitative research with an effect size of (0.072) plays a very key role in the human resource governance literature, compared to quantitative research with an effect size of (0.028). The innovation of the present study is the very limited use of Metasummary in the country’s scientific research in human resource governance. Metasummary shows that the findings are not only academically desirable, but also related to education and excellence. This study was conducted by laying the groundwork for further research, which presents the findings of the study. Despite the differences in methodological perspectives, this study has implications for the development of Metasummary research, with a distinctive methodological role, literature review, and its approaches. The priorities of thematic approaches were often formed based on the importance of the topic, which can increase the thematic focus of the research literature. Conflict of Interest: The authors declare that there is no conflict of interest related to this research چکیده گسترده مقدمه و اهداف: حکمرانی منابع انسانی کلید طلایی بهبود و تحول مدیریت دولتی است. حکمرانی منابع انسانی، بهبود در نحوه مدیریت منابع انسانی و مشارکت نخبگان در تصمیم‌گیری‌های کلیدی است. در چند دهه گذشته، اهمیت رویکردهای مبتنی بر حکمرانی و نقش مدیریت منابع انسانی گسترش یافته است، به‌طورکلی، حکمرانی منابع انسانی نیاز به تغییر نگرش در سطح فردی و سازمانی دارد و بهبود عملکرد نیازمند اصلاحات بنیادی است، در این راستا، توسعه منابع انسانی در زمینه حکمرانی را می‌توان به‌عنوان یک فرایند، تحت‌تأثیر خط و مشی و روابط مبتنی بر فرایند درک نمود. روش تحقیق: تحقیقات فرابرگزینش از زمان ظهور خود در دهه گذشته، توجه قابل‌ملاحظه‌ای را در توسعه حکمرانی منابع انسانی به خود جلب نموده است. بررسی‌ها نشان می‌دهد که فرابرگزینش شامل روش‌های مختلفی است که هدف آنها توسعه تحقیقات مبتنی بر تحلیل موضوعی و ترکیب یکپارچه مطالعات کیفی و کمّی است. در این پژوهش مقالات نشریات علمی به‌عنوان داده‌های اولیه سنجش و روش نمونه‌گیری از نوع هدفمند انتخاب شده است. پژوهش حاضر از نظر هدف کاربردی، از نظر نوع داده‎‌ها ترکیبی و از نظر استراتژی پژوهش، فرابرگزینش بوده است. با بررسی تحقیقات نشریات (بهبود و تحول، مدیریت دولتی، چشم انداز مدیریت دولتی) به‌عنوان واحد تحلیل، در بازه زمانی بهار 1396- تابستان 1404، تعداد 43 مقاله مورد سنجش قرار گرفت. جهت سنجش مقالات منتخب در این پژوهش در ابتدا پژوهش‌هایی که در حوزه موضوعی مرتبط بودند، سنجش و تحلیل شدند که در این خصوص تمرکز بر موضوعات حکمرانی منابع انسانی بوده است و انسجام نظری توسط خبرگان جهت رویکردهای موضوعی صورت گرفت. نتایج: نتایج اندازه اثر حاصل از شاخص‌های مرجع حکمرانی منابع انسانی بسیار واضح و سودمند بود و ارزش تحقیقات کیفی و کمّی هر دو مطرح شد. اندازه اثر ‎یافته‎های تحقیق به‌ترتیب حکمرانی و مدیریت دولتی 0.016، حکمرانی و تعالی 0.010، حکمرانی و سرمایه انسانی 0.016، حکمرانی و پایداری 0.04، حکمرانی و خط و مشی 0.013، حکمرانی و آموزش 0.06، حکمرانی شبکه‎ای 0.011، حکمرانی و فساد 0.013، حکمرانی و مسئولیت اجتماعی 0.04 تخمین زده شد. افزون‌براین، پژوهش حاضر، تحلیل و توسعه موضوعی حکمرانی را برجسته نمود و به رویکردهای موضوعی پرداخت. بررسی این تحقیقات، شکاف‌های روش‌شناختی و ادبیاتی را افزایش می‌دهد و راهنمایی جامع برای تحقیقات آینده ارائه می‌نماید. یافته‌ها نشان می‌دهد تحقیقات در حوزه کیفی از تناسب موضوعی و روش شناسی مناسبی برخوردار است. بحث و نتیجه‏گیری:کمبود مطالعات فرابرگزینش وجود دارد. اگرچه تحقیقات خارجی در این زمینه وجود دارد، اما هنوز عمدتاً تحقیقات نسبتاً کمی در این زمینه منتشر شده و فرابرگزینش توسط سندلوسکی و باروسو توسعه یافته است. نتایج نشان می‌دهد تحقیقات کیفی با اندازه شدت اثر (0.072)، نسبت به تحقیقات کمّی با اندازه شدت اثر (0.028)، نقش بسیار کلیدی در ادبیات حکمرانی منابع انسانی دارند. نوآوری پژوهش حاضر استفاده بسیار محدود از فرابرگزینش در تحقیقات علمی کشور در حکمرانی منابع انسانی نیز یک نوآوری در تحقق می‌باشد. فرابرگزینش، نشان‌‌دهنده این است که یافته‌ها نه‌تنها از نظر دانشگاهی مطلوب هستند، بلکه با آموزش و تعالی نیز مرتبط هستند. این پژوهش با زمینه‌سازی برای تحقیقات بعدی انجام شد که یافته‌های پژوهش را ارائه می‌دهد. با وجود تفاوت در دیدگاه‏های روش‏شناسی، این مطالعه پیامدهایی برای توسعه پژوهش فرابرگزینش، با نقش متمایز روش شناختی، مرور ادبیات و رویکردهای آن دارد. اولویت‌های رویکردهای موضوعی اغلب براساس اهمیت موضوعی شکل گرفت که می‌تواند تمرکز موضوعی ادبیات تحقیق را افزایش دهد. تعارض منافع: نویسندگان مقاله حاضر فاقد هرگونه تعارض منافع بوده است.

https://method.rihu.ac.ir/article_2496_97f5fc5efa1154ed693209bcab8d1fe8.pdf

پژوهشگاه حوزه و دانشگاه روش شناسی علوم انسانی 1608-7070 32 126 2026 03 21 Methodology of Critical Metaphor Analysis: A Case Study of the “Water Metaphor” in the “Qanun-e Ab va Nahve-ye Melli-Shodan-e An (1347)” (The 1968 Law on Water and Nationalization) روش‌شناسی تحلیل انتقادی استعاره: مطالعه موردی «استعارۀ آب» در قانون آب و نحوۀ ملی شدن آن مصوب 1347۱۳۴۷ 185 231 2491 10.30471/mssh.2026.11527.2693 FA محسن نوبخت استادیار زبانشناسی، گروه مطالعات زبانی، پژوهشکدۀ تحقیق و توسعۀ علوم انسانی &laquo;سمت&raquo;، (سازمان مطالعه و تدوین) 0000-0001-5708-7264 Journal Article 2025 11 05 Extended Abstract Introduction and Objectives: Metaphors (istiʿārih) are not merely literary devices but cognitive mechanisms through which individuals conceptualize the world, social relations, and institutional authority. Since the publication of Lakoff and Johnson’s seminal work Metaphors We Live By (1980), the role of conceptual metaphors (istiʿārih-yi mafhūmī) in shaping human understanding, social structures, and political power has been widely recognized. In legal texts, metaphors subtly convey ideology, structure authority, and legitimize state action. The 1968 Iranian Water Nationalization Law (*Qānūn-i millī shudan-i āb-i sāl 1347 H.sh.*), a key policy regulating water ownership and management, provides a compelling case for examining metaphors’ role in law. This study applies critical metaphor analysis (taḥlīl-i intiqādī-yi istiʿārih) to explore how the law constructs water and state authority. The research addresses four questions: What are the dominant conceptual metaphors in the law, and how do they structure meaning? Which source and target domains are activated, and what conceptual features are mapped? How do these metaphors reproduce ideologies and power relations in the socio-political context of 1960s Iran? How does the metaphorical network legitimize state authority, shape resource management, and frame water in terms of development, justice, and protection? By addressing these questions, the study illustrates how metaphors function as both cognitive and socio-political tools, revealing the intertwined nature of language, governance, and ideology. Method: The study employs Critical Metaphor Analysis (CMA) by Charteris-Black (2004), integrating cognitive linguistics and critical discourse analysis. CMA identifies, interprets, and explains conceptual metaphors, uncovering ideological and power-related functions in texts. Data sources: The full text of the 1968 Iranian Water Nationalization Law and related legislative documents. Analysis stages: The analysis was conducted in four steps: Pre-metaphor analysis (taḥlīl-i pīshāstiʿārī): Examining the context of the law’s production, producers, audience, and the historical-political background. Metaphor identification (shināsāyī-yi istiʿārih): Systematic extraction and categorization of metaphorical expressions related to water, state authority, governance, justice, and development, based on linguistic indicators and semantic tension. Metaphor interpretation (tafsīr-i istiʿārih): Analysis of source-to-target domain mappings, tone, and cognitive function of metaphors. Metaphor explanation (tabyīn-i istiʿārih): Critical analysis within the framework of power and ideology, and analysis of the socio-political consequences of the metaphorical representation of water. This methodology combines qualitative textual analysis with conceptual mapping, situating metaphors within historical and political contexts to strengthen validity. This approach ensures a rigorous interpretation of metaphorical structures, revealing both cognitive and discursive functions. Results: The analysis identifies five primary conceptual metaphors in the law: Water as National Wealth (Āb bih ʿUnvān-i Dārāyī-yi Millī) Expressions such as “water as a national resource” and “under government control” frame water economically, legitimizing state ownership and centralized control. Mapping: Ownership, economic value, collective control, nationalization. Government as Manager and Guardian (Dawlat bih ʿUnvān-i Mudīr va Nigahbān) The state is metaphorically positioned as “manager” or “custodian,” establishing hierarchical governance and positioning citizens as dependent beneficiaries. Mapping: Supervision, hierarchical control, centralized decision-making. Water as Controllable Technological Resource (Āb bih ʿUnvān-i Manbaʿ-i Qābil-i Kuntrul va Tīknīkī) Phrases like “construction of infrastructure” and “flood control” depict water as subject to technical expertise, emphasizing rational, scientific control. Mapping: Controllability, technical rationality, management efficiency. Water Distribution as Justice (Tawzīʿ-i Āb bih ʿUnvān-i ʿAdālat) References such as “fair allocation” or “water rights” operationalize justice within bureaucratic frameworks. Mapping: Social fairness, regulatory compliance, state-mediated equity. Water as Source of Life and National Survival (Āb bih ʿUnvān-i Manbaʿ-i Ḥayāt va Baqā-yi Millī) Expressions like “vital resources” and “prevention of pollution” connect ecological necessity to national well-being, framing intervention as ethical and essential. Mapping: Essentiality, life-sustaining, societal and national continuity. Key Concept Conceptual Metaphor Linguistic Examples Source Domain Target Domain Metaphoric Mappings National Ownership & Resources Water as national wealth/asset "Water is part of national wealth", "belongs to all people of Iran", "under government control" Economy & Ownership Water & Water Resources Ownership, economic value, collective control, nationalization Government Authority & Control Government as manager/custodian "Ministry of Water and Electricity is responsible", "permits issued by government" Governance & Bureaucracy Water Management Supervision, hierarchical control, centralized decision-making Development & Technical Control Water as controllable force/development tool "Construction of infrastructure", "flood control", "measurement of water usage" Engineering & Technology Water Resources Controllability, technical rationality, management efficiency Justice & Distribution Water distribution as justice "Fair distribution of water", "allocation rights", "violation of regulations" Justice & Law Water Allocation Social fairness, regulatory compliance, state-mediated equity Environmental & Protective Values Water as vulnerable resource "Protection of resources", "prevention of pollution", "safeguarding vital resources" Ethics & Environmental Care Water & Infrastructures Vulnerability, necessity of protection, monitoring Vitality & National Life Water as source of life "Vital resources of the country", "provision of drinking water", "sustainability of resources" Life & Ecology Water & Society Essentiality, life-sustaining, societal and national continuity This table demonstrates how metaphors structure discourse, link source and target domains, and provide a cognitive and ideological framework for legitimizing state authority. Discussion and Conclusion: The 1968 law uses a structured metaphorical system to naturalize state authority and embed ideology. Water is conceptualized as economic wealth, a technical resource, a vital life element, and a mechanism for social justice. Key functions include: Economic and Nationalist Legitimacy (Mashrūʿiyyat-i Iqiṣādī wa Millīgarāyānah): Water-as-wealth metaphors justify state ownership and centralization. Bureaucratic and Technical Authority (Iqtidār-i Būrūkrātīk wa Fannī): Government-as-manager metaphors reinforce technocratic control. Justice and Ethical Governance (ʿAdālat wa Ḥukmrānī-yi Akhlāqī): Water-as-justice metaphors translate normative ideals into enforceable regulations. Life and National Survival (Ḥayāt wa Baqā-yi Millī): Biological metaphors connect water to national vitality, framing state intervention as a moral duty. The law constructs a coherent ideology intertwining water, development, justice, and centralized state power. Metaphors operate simultaneously at cognitive, linguistic, and social levels, reproducing power asymmetries and marginalizing local governance (ḥukmrānī-yi maḥallī). Critical Metaphor Analysis demonstrates that metaphors are central to ideological and political legitimation, showing that legal texts can function as instruments shaping perception, justifying authority, and naturalizing government roles. Conflict of Interest: The author declares no conflict of interest. چکیده گسترده مقدمه و اهداف: استعاره‌ها تنها ابزار ادبی نیستند، بلکه مکانیسم‌های شناختی هستند که افراد از طریق آنها جهان، روابط اجتماعی و قدرت نهادهای حکومتی را مفهوم‌سازی می‌کنند. از زمان انتشار اثر بنیادین لاکوف و جانسون با عنوان «استعاره‌هایی که با آنها زندگی می‌کنیم» (1980) نقش استعاره‌های مفهومی در شکل‌دهی به ادراک انسان و واقعیت‌های اجتماعی و سیاسی به‌طور گسترده مورد توجه قرار گرفته است. در متون قانونی، استعاره‌ها به‌طور ظریف ایدئولوژی‌ها را منتقل می‌کنند، روابط قدرت را ساختار می‌دهند و اقتدار دولت را مشروع جلوه می‌دهند. قانون ملی شدن آب مصوب 1347 که یکی از سیاست‌های کلیدی ایران در زمینه مالکیت و مدیریت منابع آب است، نمونه‌ای برجسته برای بررسی نقش گفتمانی استعاره‌ها در متون حقوقی محسوب می‌شود. هدف این پژوهش تحلیل انتقادی استعاره‌های مفهومی موجود در قانون یادشده است، با تمرکز بر استعاره‌هایی که گفتمان آب و اقتدار دولت را شکل می‌دهند، پژوهش به چهار پرسش اصلی پاسخ می‌دهد: استعاره‌های غالب در قانون آب کدام‌اند و چه ساختار مفهومی‌ای را در متن قانون سامان می‌دهند؟ حوزه‌های مبدأ و مقصد در این استعاره‌ها چیست و هر یک در خدمت چه اهداف مفهومی و ارتباطی قرار دارند؟ استعاره‌ها چه ایدئولوژی‌ها و روابط قدرتی را بازتاب یا بازتولید می‌کنند؟ این ساختار استعاری در مجموع چگونه در خدمت اهداف گفتمانی قانون و مشروعیت‌بخشی به دولت عمل می‌کند؟ پاسخ به این پرسش‌ها نشان می‌دهد که استعاره‌ها هم به‌عنوان ابزار شناختی و هم به‌عنوان ابزار اجتماعی-سیاسی عمل می‌کنند و پیوند زبان، حکمرانی و ایدئولوژی را آشکار می‌کنند. روش: پژوهش از چهارچوب تحلیل انتقادی استعاره چارترس-بلک (2004) استفاده می‌کند که زبان‌شناسی شناختی و تحلیل انتقادی گفتمان را تلفیق می‌نماید. تحلیل انتقادی استعاره فرایندی ساختاریافته برای شناسایی، تفسیر و تبیین استعاره‌های مفهومی ارائه می‌دهد و امکان آشکارسازی کارکردهای ایدئولوژیک و قدرت‌مدار زبان استعاری را فراهم می‌کند. منابع داده شامل متن کامل قانون ملی شدن آب مصوب 1347 و اسناد و یادداشت‌های توضیحی مرتبط است. تحلیل در سه مرحله انجام شد: تحلیل داده‌ها در چهار گام پیاده‌سازی شد: 1. تحلیل پیشااستعاری: بررسی زمینه تولید قانون، تولیدکنندگان، مخاطبان و بستر تاریخی سیاسی؛ 2. شناسایی استعاره‌ها: استخراج و دسته‌بندی واژگان استعاری براساس شاخص‌های زبانی و تنش معنایی؛ 3. تفسیر استعاره‌ها: تحلیل نگاشتیِ مبدأ-مقصد، لحن و کارکرد شناختی استعاره‌ها؛ و 4. تبیین استعاره‌ها: تحلیل انتقادی در چهارچوب قدرت و ایدئولوژی و تحلیل پیامدهای اجتماعی-سیاسی بازنمایی استعاریِ آب. این روش ترکیبی از تحلیل کیفی متن و نگاشت مفهومی است و زمینه تاریخی و سیاسی نیز لحاظ شده تا تفسیر استعاره‌ها اعتبار و عمق بیشتری پیدا کند. نتایج: تحلیل نشان داد که استعاره‌های غالب قانون، آب را به‌عنوان دارایی ملی، ابزار توسعه، منبع حیاتی و وسیله مشروعیت‌بخشی اقتدار دولت بازنمایی می‌کنند. پنج استعاره مفهومی اصلی شناسایی شد: آب به‌عنوان دارایی ملی: عباراتی مانند «آب به‌عنوان منبع ملی» و «در اختیار دولت» آب را در چهارچوب اقتصادی قاب‌بندی کرده و مالکیت و کنترل دولت را مشروع جلوه می‌دهند. دولت به‌عنوان مدیر و نگهبان: استعاره‌هایی که دولت را «مدیر» یا «نگهبان» توصیف می‌کنند، ساختار هرم قدرت را ایجاد و شهروندان را به‌عنوان بهره‌برداران وابسته معرفی می‌کنند. آب به‌عنوان منبع قابل کنترل و تکنیکی: عباراتی مانند «ساخت زیرساخت‌ها» و «کنترل سیلاب» نشان‌دهندة کنترل فنی و عقلانی دولت بر منابع است. توزیع آب به‌عنوان عدالت: ارجاعات به «توزیع عادلانه» یا «حق‌آبه» عدالت را در چهارچوب اداری و قانونی عملیاتی می‌کند. آب به‌عنوان منبع حیات و بقای ملی: عباراتی مانند «منابع حیاتی کشور» و «پیشگیری از آلودگی» ضرورت اکولوژیک را به رفاه ملی پیوند می‌دهد و دخالت دولت را اخلاقی و ضروری جلوه می‌دهد. جدول 1. استعاره‌های مفهومی کلیدی در قانون ملی شدن آب مصوب 1347 واژه یا ترکیب استعاری در متن قانون معنای استعاری بسامد وقوع ملی‎شدن عنوان قانون و مواد 1 و 2 تشبیه منابع آب به دارایی یا سرمایه‌ای که به مالکیت ملت درمی‌آید 5 در اختیار دولت است مواد 1، 2، 3، و تبصره‌ها دولت به‌عنوان مالک و متصرف معرفی می‌شود؛ آب به‌مثابه دارایی 7 حفظ و بهره‌برداری مواد 1، 2، 4، 5 بهره‌برداری استعاره‌ای از استخراج ارزش و منافع از منبع طبیعی 9 صیانت از منابع آب مواد 5، 12، 35 برگرفته از گفتمان حفاظت و امنیت؛ آب به‌مثابه میراث ملی 4 توسعه و عمران مواد 1، 36، 48 استعاره‌ای از رشد زیستی و ملی؛ آب عامل حیات و پیشرفت 6 تنظیم مقررات مواد 6، 9، 10، 22 استعاره‌ای از نظم اجتماعی و کنترل جریان آب و جامعه 8 بستر رودخانه مواد 2، 3، 4 استعاره‌ای از ساختار حقوقی و فضایی برای جریان نظم 3 مهار و استفاده مفید مواد 24، 26، 52 استعاره‌ای از کنترل نیروهای طبیعی؛ بازنمایی اقتدار دولت 5 تخلف از مقررات مواد 60–64 استعاره حقوقی از «تجاوز» یا «نقض نظم» در نظام آبی 7 توزیع عادلانه آب مواد 29، 31، 32 آب در چهارچوب عدالت اجتماعی بازنمایی می‌شود 4 منابع حیاتی کشور مقدمه و ماده 1 «حیاتی» استعاره از زندگی؛ آب به‌مثابه مایه حیات ملی 3 حریم مواد 2، 34، 36 واژه‌ای برگرفته از زبان مقدس و مالکیتی؛ نشان‌دهنده حدود مشروع تصرف 4 تجاوز مواد 50، 53 استفاده غیرمجاز از آب به‌مثابه حمله یا تهدید به مالکیت عمومی 2 مجازات مقرر مواد 58، 62 نظم قانونی در قالب استعارة جزا و تلافی؛ حفظ قداست منابع آب 3 حقابه مواد 29، 30، 31 مرکب از «حق» و «آب»؛ پیوند مفهومی عدالت و مالکیت 5 جدول پیشین نشان می‌دهد که چگونه استعاره‌ها معنا می‌سازند، قلمروهای مبدأ و مقصد را به هم متصل می‌کنند و چهارچوب شناختی و ایدئولوژیک مشروعیت‌بخشی اقتدار دولت بر منابع آب را شکل می‌دهند. بحث و نتیجه‌گیری: قانون ملی شدن آب مصوب 1347 از شبکه‌ای ساختاریافته از استعاره‌ها برای مشروعیت‌بخشی اقتدار دولت و بازنمایی ایدئولوژی بهره می‌گیرد. آب به‌طور هم‌زمان به‌عنوان ثروت ملی، منبع فنی، عنصر حیاتی و ابزار عدالت اجتماعی قاب‌بندی می‌شود. کارکردهای اصلی شامل: مشروعیت اقتصادی و ملی‌گرایانه: استعاره آب-به‌عنوان-ثروت، مالکیت دولت را مشروع و طبیعی جلوه می‌دهد؛ اقتدار بوروکراتیک و فنی: استعارة دولت-به‌عنوان-مدیر، کنترل متمرکز و تکنوکراتیک را تقویت می‌کند؛ عدالت و حکمرانی اخلاقی: استعاره توزیع آب به‌عنوان عدالت، ایده‌آل‌های اخلاقی و اجتماعی را به قواعد اجرایی تبدیل می‌کند؛ حیات و بقای ملی: استعاره‌های زیستی و اکولوژیک، آب را به حیات ملی پیوند می‌دهند و مداخله دولت را یک ضرورت اخلاقی معرفی می‌کنند. این قانون ایدئولوژی منسجمی را خلق می‌کند که در آن آب، توسعه و عدالت از اقتدار متمرکز دولت جدایی‌ناپذیر است. استعاره‌ها در سطوح شناختی، زبانی و اجتماعی عمل می‌کنند و روابط قدرت را بازتولید و حکمرانی محلی را حاشیه‌ای می‌سازند. تحلیل انتقادی استعاره نشان می‌دهد که استعاره‌ها در متن قانونی ابزارهای مرکزی مشروعیت‌بخشی سیاسی و ایدئولوژیک هستند و قانون نه‌تنها یک مقرره رسمی بلکه یک ابزار گفتمانی برای شکل‌دهی ادراک، مشروعیت‌بخشی و طبیعی جلوه دادن نقش دولت در مدیریت منابع است. تعارض منافع: نویسنده اعلام می‌کند که هیچ تعارض منافع وجود ندارد.

https://method.rihu.ac.ir/article_2491_fd5c4d7c251610f5745419b925d793c0.pdf