پژوهشگاه حوزه و دانشگاه روش شناسی علوم انسانی 1608-7070 32 127 2026 06 22 An Outline of the Theory of Agency and Structure Based on Allameh Tabataba'i's Realist Epistemology طرحی از نظریه عاملیت و ساختار بر اساس معرفت‌شناسی رئالیستی علامه طباطبایی 7 34 2508 10.30471/mssh.2026.11150.2660 FA محمدرضا محمدی گروه علوم اجتماعی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه فردوسی مشهد، ایران 0000-0002-2981-1371 غلامرضا صدیق اورعی عضو هیئت علمی گروه علوم اجتماعی دانشگاه فردوسی مشهد 0000000331775039 Journal Article 2025 07 23 <strong>Introduction and Objectives:</strong> The problem of the relationship between agency and structure is among the most fundamental theoretical issues in the social sciences. A wide range of sociological theories, from structuralist to action-oriented approaches, have sought to provide different explanations of this relationship. However, a large part of these theories rests on epistemological and ontological presuppositions that are either implicitly assumed or have received limited philosophical scrutiny. Accordingly, reconsidering this issue from the perspective of a coherent philosophical system can open new horizons for understanding the relationship between agency and structure.<br />The present study, drawing on the realist epistemology of Allameh Tabataba'i, examines the relationship between agency and structure with the aim of proposing an alternative theoretical model. Within this approach, the central question concerns how human action is formed in relation to social realities and what role these realities play in the explanation of action. The article seeks to show that, within the framework of Allameh Tabataba'i's philosophical realism, social reality cannot be fully reduced to individual actions, nor can action be conceived as something completely determined by structures.<br />The main objective of the research is to extract and formulate a theoretical model of the relationship between agency and structure based on an analysis of the ontology of volitional action, the types of realities, and the manner of knowing them in Allameh Tabataba'i's thought. In this framework, the article aims to systematically clarify the status of social reality, its role in the formation of action, and the limits of its influence on human will.<br /><strong>Method:</strong> This research is a theoretical and analytical study, and its method is based on conceptual analysis and theoretical inference from philosophical texts. The research data were not obtained through empirical collection, but rather through direct engagement with the works of Allameh Tabataba'i and a careful rereading of his epistemological and ontological discussions. In this process, particular attention has been paid to discussions concerning reality, perception, volitional action, and the prerequisites of action as the main axes of analysis.<br />The research procedure is as follows: first, the foundations of Allameh Tabataba'i's realist epistemology—especially his conception of reality and the possibility of knowing it—are explicated. Then, focusing on the ontological analysis of volitional action, the perceptual and affective components of action and their role in the issuance of human acts are examined. In the next step, different types of realities, particularly psychological and social realities, are analyzed from the perspective of this philosophical system. Finally, by integrating these discussions, the theoretical model of the research is extracted; a model in which the relationship between human agency and social structures is explained not as a relation of opposition, but as a relation based on non-determinative influence. This analytical-inferential method makes it possible to present a model consistent with realist philosophical foundations without relying on the dominant theoretical assumptions of modern sociology. Moreover, in order to situate the discussed issues within the contemporary field of sociology, the findings are compared with some of the prominent theories in this domain.<br /><strong>Results:</strong> The results of the study show that, within the framework of Allameh Tabataba'i's realist epistemology, social reality possesses real existence. However, this reality belongs to the category of psychological realities, with the fundamental difference that its existential constitution is not dependent on the individual, but is realized collectively. In other words, social reality is not merely the arithmetic sum of individuals' psychological states, but rather something that is grounded in the collectivity and displays a certain degree of independence and resistance in relation to the individual.<br />At another level, it can be stated that in Allameh Tabataba'i's intellectual system two concepts can be abstracted from external realities, namely existence and essence, and primacy in the external world belongs to existence. The existence of some realities is in itself, which is referred to as independent existence, while the existence of some entities is in relation to others, which is called relational existence. On this basis, social phenomena possess relational existence, meaning that their existence and causal efficacy depend on other existences, and without them this relational existence would not be realized. Reflection on this point leads to a deeper understanding of the meaning of society and the nature of social realities.<br />On the other hand, volitional human action in this theoretical system is based on perceptual and affective prerequisites. These prerequisites are formed under the influence of various types of realities, including social realities. Social reality can affect the perceptions, motivations, and inclinations of the agent, but this influence does not amount to the definitive determination of action.<br />According to the results of the research, social realities play the role of a preparatory or enabling cause (cause mo'addeh) in relation to action, rather than a sufficient cause. That is, these realities provide the conditions of possibility or facilitation for the emergence of action, while the final decision and the issuance of action remain attributable to the free agent. Moreover, external action itself, as a physical reality, has social effects and can play a role in the reproduction or transformation of social realities.<br /><strong>Discussion and Conclusions:</strong> The findings of the research indicate that the proposed model can substantially moderate the common divide between agency-oriented and structure-oriented theories. In this model, neither human agency is ignored nor are social structures reduced to purely conventional or mental entities. In other words, Allameh Tabataba'i's realist epistemology makes it possible to recognize social reality as something real and effective without leading to structural determinism.<br />From a theoretical perspective, this approach opens a horizon distinct from that of many contemporary sociological theories, because its emphasis on the philosophical analysis of reality and action enables a reconstruction of the fundamental concepts of the social sciences. The key conclusion is that human action always takes shape within the context of social realities, yet this context does not play an absolutely determinative role, and the freedom and will of the agent remain preserved—although their intensity and degree vary depending on the manner and strength of engagement with external reality.<br />In sum, the theoretical model extracted in this study, grounded in realist epistemology, offers an intermediate explanation of the relationship between agency and structure that avoids both individualistic reductionism and structural determinism. This model can serve as a theoretical basis for the development of future philosophical and sociological research and can facilitate a deeper dialogue between the philosophical knowledge of Muslim philosophers and contemporary social theory.<br /><strong>Comparison with Contemporary Sociological Theories:</strong> Among theorists who have addressed the agency-structure problem, Pierre Bourdieu offers a similar narrative. For Bourdieu, actions can be explained neither by the situations in which they occur (the present circumstances that apparently give rise to them) nor by their past conditions (the conditions that shaped the habitus), but only by relating these two sets of social conditions: the social conditions in which the habitus is formed and the social conditions in which it is actualized (Bourdieu, 1992).<br />Among later theorists, Margaret Archer, adopting a realist approach, presents a significant position on the agency-structure problem. Archer posits different layers of social reality and believes in the mutual relationship between these layers. By introducing the concept of analytical dualism, she offers a specific methodological approach for examining this relationship—the relationship between agency and structure (Archer, 2010). It should be emphasized that the term “analytical dualism” points to the fact that distinguishing agency from structure is analytical in nature. Archer rejects the existence of social reality as an object separate from persons and emphasizes that without human beings, social reality does not exist, and it manifests itself through human behavior. According to Archer, the individual and society have an inseparable coexistence, and on this basis, adopting a dualistic explanatory methodology is necessary—a methodology that analytically distinguishes the individual from society and allows for the investigation of different relationships between them (Parker, 2007).<br />As stated in the realist epistemology derived from Allameh Tabataba'i's theory, some psychological matters are grounded in the collectivity and, as reality, display resistance against the individual. At the same time, since these realities are of the same nature as psychological realities, individuals are always their bearers, and without assuming human existence, social realities—or psychological realities grounded in the collectivity—would not exist. Consequently, the discussions presented in this article are close to the approach offered by Archer.<br />According to Archer, intentional action, which relies on the individual's psychological characteristics, always occurs within social structure. Thus, structure has temporal priority over action. However, the effect of structure on action is not determinative; rather, structure has a conditioning effect. In fact, the individual acts based on their psychological characteristics, but this action is constrained and limited by structural conditions. Moreover, the action that has occurred under the influence of structural conditions subsequently has a causal effect on structure, reproducing or transforming it (Archer, 1995, pp. 157-168).<br />Archer's definition of action or agency is close to the concept of volitional action in Allameh Tabataba'i's realist philosophy, although it lacks its specific details. It can also be said that Archer, like the model derived from realist epistemology, considers the effect of structural and cultural conditions—within which individuals interact—on actions as a limiting influence rather than a causal one. In other words, his discussion is close to the concept of preparatory cause (cause mo'addeh) in Allameh Tabataba'i's realist epistemology. He also considers the effect of social interactions on structure and culture as causal, which from this perspective is similar to the definition derived from Allameh Tabataba'i's realist epistemology. <strong>مقدمه و اهداف</strong><strong>:</strong> مسئله نسبت میان «عاملیت» و «ساختار» از بنیادی‌ترین مباحث نظری در علوم اجتماعی است و طیف گسترده‌ای از نظریه‌های جامعه‌شناختی، از رویکردهای ساختارگرایانه تا کنش‌گرایانه، کوشیده‌اند تبیین‌هایی متفاوت از این رابطه ارائه دهند. با این حال، بخش عمده این نظریه‌ها بر پیش‌فرض‌هایی معرفت‌شناختی و هستی‌شناختی استوارند که یا به‌طور ضمنی پذیرفته شده‌اند یا کمتر مورد واکاوی فلسفی قرار گرفته‌اند. از این‌رو، بازاندیشی در این مسئله از منظر یک دستگاه فلسفی منسجم می‌تواند افق‌های تازه‌ای برای فهم رابطه عاملیت و ساختار بگشاید.<br />پژوهش حاضر با تکیه بر معرفت‌شناسی رئالیستی علامه طباطبایی و با هدف ارائه یک مدل نظری بدیل، به بررسی نسبت عاملیت و ساختار می‌پردازد. در این رویکرد، مسئله اصلی آن است که کنش انسانی چگونه در نسبت با واقعیت‌های اجتماعی شکل می‌گیرد و این واقعیت‌ها چه جایگاهی در تبیین کنش دارند. مقاله می‌کوشد نشان دهد که در چارچوب رئالیسم فلسفی علامه طباطبایی، نه می‌توان واقعیت اجتماعی را به‌طور کامل به کنش‌های فردی فروکاست و نه می‌توان کنش را به‌مثابه امری کاملاً تعیین‌شده از سوی ساختارها تلقی کرد.<br />هدف اصلی پژوهش، استخراج و صورت‌بندی مدلی نظری از رابطه عاملیت و ساختار است که مبتنی بر تحلیل هستی‌شناسی کنش ارادی، انواع واقعیت و نحوه شناخت آنها در اندیشه علامه طباطبایی باشد. در این چارچوب، مقاله در پی آن است که جایگاه واقعیت اجتماعی، نقش آن در شکل‌گیری کنش، و حدود تأثیرگذاری آن بر اراده انسانی را به‌صورت نظام‌مند روشن سازد.<br /><strong>روش</strong><strong>:</strong> این پژوهش از نوع مطالعات نظری و تحلیلی است و روش آن مبتنی بر تحلیل مفهومی و استنباط نظری از متون فلسفی است. داده‌های پژوهش نه از طریق گردآوری تجربی، بلکه از رهگذر مراجعه مستقیم به آثار علامه طباطبایی و بازخوانی دقیق مباحث معرفت‌شناختی و هستی‌شناختی ایشان به‌دست آمده است. در این مسیر، به‌ویژه مباحث مربوط به واقعیت، ادراک، کنش ارادی و مقدمات آن، به‌عنوان محورهای اصلی تحلیل انتخاب شده‌اند.<br />روش کار بدین صورت است که ابتدا مبانی معرفت‌شناسی رئالیستی علامه طباطبایی، به ویژه تلقی ایشان از واقعیت و امکان شناخت آن، تبیین می‌شود. سپس، با تمرکز بر تحلیل هستی‌شناسی کنش ارادی، اجزای ادراکی و عاطفی کنش و نقش آنها در صدور فعل انسانی بررسی می‌گردد. در گام بعد، انواع واقعیت‌ها، به ویژه واقعیت‌های روانی و اجتماعی، از منظر این دستگاه فلسفی واکاوی می‌شوند. در نهایت، با تلفیق این مباحث، مدل نظری پژوهش استخراج می‌شود؛ مدلی که در آن، رابطه میان عاملیت انسانی و ساختارهای اجتماعی نه به صورت تقابل، بلکه به عنوان رابطه‌ای مبتنی بر تأثیرگذاری غیرتعیین‌کننده تبیین می‌گردد. این روش تحلیلی ـ استنباطی امکان می‌دهد که بدون اتکا به مفروضات نظری رایج در جامعه‌شناسی مدرن، الگویی سازگار با مبانی فلسفی رئالیستی ارائه شود. همچنین به منظور قرارگیری مباحث مطرح شده در جایگاه امروزین علم جامعه‌شناسی، یافته‌های به دست آمده با برخی از نظریات مطرح این حوزه، مورد مقایسه قرار گرفته است.<br /><strong>نتایج</strong><strong>:</strong> نتایج پژوهش نشان می‌دهد که در چارچوب معرفت‌شناسی رئالیستی علامه طباطبایی، واقعیت اجتماعی واجد وجود واقعی است. با این حال، این واقعیت از سنخ واقعیات روانی است؛ با این تفاوت اساسی که قوام وجودی آن قائم به فرد نیست، بلکه به‌صورت جمعی تحقق می‌یابد. به بیان دیگر، واقعیت اجتماعی نه صرفاً جمع جبری حالات روانی افراد، بلکه امری قائم بر جمع است که در برابر فرد، نوعی استقلال و مقاومت از خود نشان می‌دهد. همچنین در سطحی دیگر می‌توان گفت در دستگاه فکری علامه طباطبایی از واقعیت‌های خارجی دو مفهوم قابل انتزاع‌اند که عبارتند از وجود و ماهیت و اصالت در جهان خارج با وجود است. وجود بعضی از واقعیات فی‌نفسه است که به آن وجود مستقل گفته می‌شود و وجود بعضی امور، فی‌غیره است که آن را وجود رابط یا وجود ربطی گویند. بر این اساس پدیده‌های اجتماعی، وجود ربطی دارند. به این معنا که وجود و منشأ اثر بودن آنها متکی به وجودهای دیگر است و بدون حضور آنها این وجود ربطی هم وجود نخواهد داشت. تأمل در این معنا، درک عمیق‌تری از معنای جامعه و چیستی واقعیت‌های اجتماعی را حاصل خواهد کرد.<br />از سوی دیگر، کنش ارادی انسانی در این دستگاه نظری، مبتنی بر مقدمات ادراکی و عاطفی است. این مقدمات تحت تأثیر انواع واقعیت‌ها، از جمله واقعیت‌های اجتماعی، شکل می‌گیرند. واقعیت اجتماعی می‌تواند بر ادراکات، انگیزش‌ها و گرایش‌های کنشگر اثر بگذارد، اما این اثرگذاری به‌معنای تعیین قطعی کنش نیست.<br />براساس نتایج پژوهش، واقعیت‌های اجتماعی در نسبت با کنش، نقش علت مُعدّه یا عامل زمینه‌ساز و تسهیل‌گر را ایفا می‌کنند، نه علت تامه. بدین معنا که این واقعیت‌ها شرایط امکان یا تسهیل بروز کنش را فراهم می‌آورند، اما تصمیم نهایی و صدور کنش همچنان به فاعل مختار نسبت داده می‌شود. همچنین، کنش بیرونی خود به‌عنوان یک واقعیت فیزیکی، واجد آثار اجتماعی است و می‌تواند در بازتولید یا تغییر واقعیت‌های اجتماعی نقش ایفا کند.<br /><strong>بحث و نتیجه گیری</strong><strong>:</strong> یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که الگوی ارائه شده می‌تواند شکاف رایج میان نظریه‌های عاملیت محور و ساختار محور را تا حد زیادی تعدیل کند. در این مدل، نه عاملیت انسانی نادیده گرفته می‌شود و نه ساختارهای اجتماعی به عنوان اموری صرفاً اعتباری یا ذهنی فروکاسته می‌شوند. به عبارتی معرفت‌شناسی رئالیستی علامه طباطبایی امکان آن را فراهم می‌آورد که واقعیت اجتماعی به‌عنوان امری واقعی و مؤثر به‌رسمیت شناخته شود، بی‌آنکه به جبرگرایی ساختاری منتهی گردد.<br />این رویکرد، از حیث نظری، افقی متفاوت نسبت به بسیاری از نظریه‌های جامعه‌شناختی معاصر می‌گشاید؛ زیرا تأکید آن بر تحلیل فلسفی واقعیت و کنش، امکان بازسازی مفاهیم بنیادین علوم اجتماعی را فراهم می‌سازد. نتیجه مهم این است که کنش انسانی همواره در بستر واقعیت‌های اجتماعی شکل می‌گیرد، اما این بستر نقش تعیین‌کننده مطلق ندارد و اختیار و اراده فاعل همچنان محفوظ است. گرچه میزان تأثر آن از نحوه مواجهه با واقعیت بیرونی، شدت و ضعف آن، تغییر خواهد کرد.<br />در جمع‌بندی می‌توان گفت مدل نظری استخراج‌شده، مبتنی بر معرفت‌شناسی رئالیستی، تبیینی میانه از رابطه عاملیت و ساختار ارائه می‌دهد که هم از فروکاست‌گرایی فردگرایانه و هم از جبرگرایی ساختاری فاصله می‌گیرد. این مدل می‌تواند به‌عنوان مبنایی نظری برای توسعه پژوهش‌های فلسفی و جامعه‌شناختی آینده مورد استفاده قرار گیرد و زمینه گفت‌وگوی عمیق‌تر میان دانش فلسفی فیلسوفان مسلمان و نظریه اجتماعی معاصر را فراهم آورد. https://method.rihu.ac.ir/article_2508_a5a3df6d383ff662573ff04d17475a39.pdf

پژوهشگاه حوزه و دانشگاه روش شناسی علوم انسانی 1608-7070 32 127 2026 06 22 Zaltman Metaphor Elicitation Technique (ZMET) in Qualitative Research تکنیک استخراج استعاره زالتمن در پژوهش‌های کیفی 35 63 2342 10.30471/mssh.2025.10766.2620 FA حسین خنیفر عضو هیات علمی پردیس فارابی دانشگاه تهران 0000-0003-1644-571X لادن حاجی‌انوری دانشجوی کارشناسی آموزش ابتدایی، گروه علوم تربیتی، دانشگاه فرهنگیان، زنجان، ایران 0009-0009-6086-4744 سیده مهسا موسوی دکتری مدیریت اموزشی، دانشگاه تهران، مدرس دانشگاه فرهنگیان 0000-0002-3857-9551 سید حسین موسوی دانشگاه فرهنگیان 0009-0001-0834-9739 Journal Article 2025 02 10 <strong>Introduction and Objectives:</strong> Zaltman (1996) believes that approximately 80 percent of all human communication is nonverbal. Tone, subtlety, and other speech qualities, along with other nonverbal cues such as body language, affect the meaning of spoken words. The use of nonverbal images alongside verbal conversations not only delivers more accurate messages but also helps to better understand people’s attitudes and perceptions (Van Dessel, 2005). Accordingly, the use of a technique that enables participants to convey their thoughts nonverbally and specifically through the use of metaphors enables the researcher to examine deep intellectual structures to learn more about how consumers think and feel.<br />ZMET uses images selected by participants in the interview environment to prompt them to explore complex issues that are extracted through metaphors. This innovative method allows participants to control the choice of images that reflect their thoughts and feelings. Selected images are explored using a set of interview techniques. Although quantitative studies provide detailed details on how to apply the ZMET process to academic research, Zaltman and Coulter (1995) suggest that certain steps should be followed. Coulter, Zaltman, and Coulter (2001) also emphasize the importance of four essential steps that ensure all the appropriate data is collected. However, the steps listed lack useful guidance on how each step works in practice. More concerningly, most of the studies published to date have been conducted by researchers who have been specially trained in the ZMET approach. For example, Catchings-Castello (2000) has noted that Zaltman seeks to promote the practice with a positive spirit and with a desire to expand his research by others. However, the specific nature of this technique and the stated limitations can prevent its wider use and application.<br />Therefore, the present study has tried to use this technique to lead researchers to a deeper understanding of its applications in qualitative research and to provide solutions to facilitate the use of ZMET in academic studies. By examining the challenges and opportunities available, this research explains the benefits of this method and shows how it can be used to extract richer and more meaningful data in various fields. It is hoped that this research will enrich the research literature in this field.<br /><strong>Research Method:</strong> This study examines and analyzes the Zaltman metaphor elicitation technique in qualitative research using a descriptive-analytical approach. The study is designed in several stages, and its main goal is to gain a deeper understanding of this method in the field of qualitative research. In the first step, the concept of ZMET is examined and analyzed. For this purpose, authoritative scientific sources, research articles, and reference books related to this technique are used. In this section, key definitions and concepts related to ZMET are examined comprehensively. Also, the history and philosophical foundations of this technique are carefully analyzed to determine its theoretical and practical dimensions well. This analysis includes examining the effects of various theories on the development of this method and identifying its historical milestones.<br />In the next steps, the basic principles and various aspects of the ZMET methodology are examined in more detail. This section includes analysis of data collection processes, data analysis methods, and challenges or limitations that researchers may face when using this technique. In addition, a comparison between paradigms, ontological foundations, and topics related to qualitative and ZMET research is presented to clarify the differences and unique characteristics of these two approaches. At the end, the collected materials and criticisms of the ZMET technique are presented from the perspective of researchers. The research attempts to provide new insights into the field by providing a comprehensive analysis of the ZMET methodology and to provide the basis for its wider use in qualitative research.<br /><strong>Findings:</strong> ZMET uses a ten-step one-to-one method based on images collected or taken by participants. Participants can take pictures from a camera or from available sources such as books, magazines, and so on. Coulter and Zaltman (1995: 40-43) propose the following ten-step process for performing the ZMET technique:<br /><br />Storytelling: Each image must be described using a story or event.<br />Missing images: Participants are asked to describe the images they wanted to find but could not.<br />Image sorting: The participant is asked to sort the images into meaningful collections.<br />Construct elicitation: A modified version of the Kelly Repertory Grid technique and the laddering technique is used. In the Kelly Repertory Grid technique, the participant is asked to randomly select three images and explain how two images are similar and at the same time different from the third image. The process of construct elicitation continues until the resulting constructs are duplicated.<br />Most representative image: Participants indicate which image among all their images best represents their feelings.<br />Opposite image: The interviewer asks the participant about images that may describe the opposite of the task given to him.<br />Sensory images: The participant is asked to use other senses (non-visual senses) to express what represents the concept under consideration and what does not.<br />Mental map: All created constructs are reviewed using discussions and participants are asked to express if there is an idea that the interviewer has forgotten.<br />Summary image: The participant creates a summary image or assembly using their own images (sometimes added with images from an image bank) to express their important issues.<br />Vignette: The participant is asked to create a short film that helps communicate important topics related to the subject under consideration.<br /><br /><strong>Discussion and Conclusion: </strong>In this study, by examining the key steps of ZMET and analyzing its benefits, it was shown that this method is especially efficient in the fields of marketing and branding; however, it can enter other scientific fields and provide a better understanding of people’s behavior in qualitative research that leads to more accurate results. The use of visual techniques not only helps to extract rich data but also allows researchers to identify mental patterns of people using metaphors. This, in turn, can help make strategic decisions in various areas related to human behavior. Therefore, the Zaltman technique not only overcomes the limitations of traditional methods but also enables researchers to reach deep into hidden meanings and emotions by providing a more comprehensive framework. These capabilities have made it one of the key tools in qualitative research that can be used in various scientific and practical fields.<br />However, there are also challenges in using ZMET. One of the most important challenges is the need for specific skills to conduct in-depth interviews and data analysis. Researchers should be familiar with the basic principles of this technique and have the ability to conduct interviews effectively. Also, time and cost constraints may affect the successful implementation of this method. The use of this non-traditional technique requires high skills and a deep understanding of the scientific foundations of this technique as an interviewer (Zaltman, 1996). Therefore, researchers who are planning to use this technique for the first time are advised to first conduct a small experimental study to gain the experience necessary for the optimal implementation of this method. After achieving a level of competence and accuracy in the successful application of this technique, they can conduct more studies with larger samples to more comprehensively examine the objectives of their research.<br />Finally, given the growing importance of a deeper understanding of people’s behavior in today’s competitive world, ZMET can play an important role in developing marketing strategies and other scientific fields. It is hoped that this research will be able to lay the groundwork for further research in this area and encourage researchers to use the Zaltman metaphor elicitation technique to explore new insights. <strong>مقدمه و اهداف:</strong> زالتمن (1996) معتقد است که حدود 80 درصد از کل ارتباطات انسانی غیرکلامی است. لحن، ظرافت و سایر ویژگی‌های گفتاری، همراه با سایر نشانه‌های غیرکلامی، مانند زبان بدن، بر معنای کلمه گفتاری تأثیر می‌گذارد. استفاده از تصاویر غیرکلامی در کنار مکالمات کلامی نه‌تنها پیام‌های دقیق‌تری را ارائه می‌دهد، بلکه به درک بهتر نگرش‌ها و ادراک افراد کمک می‌کند (ون دسل، 2005). بر این اساس، استفاده از تکنیکی که شرکت‌کنندگان را قادر می‌سازد تا افکار خود را به صورت غیرکلامی و به‌طور خاص از طریق استفاده از استعاره‌ها منتقل کنند، محقق را قادر می‌سازد تا ساختارهای عمیق فکری را بررسی کند تا درباره نحوه تفکر و احساس مصرف‌کنندگان اطلاعات بیشتری کسب کند. ZMET از تصاویر انتخاب‌شده توسط شرکت‌کنندگان در محیط مصاحبه استفاده می‌کند تا آنها را وادار کند تا مسائل پیچیده‌ای را که از طریق استعاره استخراج می‌شوند، کشف کنند. این روش به شرکت‌کنندگان اجازه می‌دهد تا تصاویری که افکار و احساسات آنها را منعکس می‌کنند را کنترل کنند. تصاویر منتخب با استفاده از مجموعه‌ای از تکنیک‌های مصاحبه کاوش می‌شوند. اگرچه مطالعات کمی جزئیات دقیقی را در مورد چگونگی اعمال فرایند ZMET در تحقیقات دانشگاهی ارائه می‌دهند، زالتمن و کولتر (1995) پیشنهاد می‌کنند که مراحل خاصی باید دنبال شود. کولتر، زالتمن و کالتر (2001) نیز بر اهمیت چهار مرحله اساسی که اطمینان حاصل می‌کند که تمام داده‌های مناسب جمع‌آوری شده است، تأکید می‌کنند. با این حال، مراحل ذکرشده فاقد راهنمایی مفید در مورد نحوه عملکرد هر مرحله در عمل هستند. مسئله نگران‌کننده‌تر اینکه بیشتر مطالعاتی که تا به امروز منتشر شده‌اند توسط محققانی انجام شده‌اند که به‌طور ویژه در رویکرد ZMET آموزش دیده‌اند. به‌عنوان مثال کستینگ-کاچلو (2000) اشاره کرده است که زالتمن به دنبال ترویج این عمل با روحیه مثبت و با تمایل به گسترش تحقیقات خود توسط دیگران است. با این حال، ماهیت خاص این تکنیک و محدودیت‌های بیان‌شده می‌تواند از کاربرد گسترده آن جلوگیری کند. از این‌رو، پژوهش حاضر سعی کرده است تا با استفاده از این تکنیک، محققان را به درک عمیق‌تری از کاربردهای آن در تحقیقات کیفی سوق دهد و راهکارهایی برای تسهیل استفاده از ZMET در مطالعات دانشگاهی ارائه دهد. این پژوهش با بررسی چالش‌ها و فرصت‌های موجود، مزایای این روش را توضیح می‌دهد و نشان می‌دهد که چگونه می‌توان از آن برای استخراج داده‌های غنی‌تر و معنادارتر در زمینه‌های مختلف استفاده کرد. امید است این پژوهش موجب غنای ادبیات پژوهشی در این زمینه شود.<br /><strong>روش تحقیق:</strong> این پژوهش به بررسی و تحلیل تکنیک استخراج استعاره زالتمن در تحقیقات کیفی با رویکرد توصیفی-تحلیلی می‌پردازد. این مطالعه در چند مرحله طراحی شده است و هدف اصلی آن دستیابی به درک عمیق‌تر از این روش در زمینه تحقیقات کیفی است. در گام اول مفهوم زیمت مورد بررسی و تحلیل قرار می‌گیرد. برای این منظور از منابع علمی معتبر، مقالات پژوهشی و کتب مرجع مرتبط با این تکنیک استفاده می‌شود. در این قسمت تعاریف و مفاهیم کلیدی مرتبط با ZMET به‌طور جامع مورد بررسی قرار می‌گیرد. همچنین تاریخچه و مبانی فلسفی این تکنیک به دقت مورد تحلیل قرار می‌گیرد تا ابعاد نظری و عملی آن به خوبی مشخص شود. این تحلیل شامل بررسی تأثیر نظریه‌های مختلف بر توسعه این روش و شناسایی نقاط عطف تاریخی آن خواهد بود. در مراحل بعدی، اصول اولیه و جنبه‌های مختلف متدولوژی ZMET با جزئیات بیشتری مورد بررسی قرار می‌گیرد. این بخش شامل تجزیه و تحلیل فرایندهای جمع‌آوری داده‌ها، روش‌های تجزیه و تحلیل داده‌ها و چالش‌ها یا محدودیت‌هایی است که محققان ممکن است در هنگام استفاده از این تکنیک با آن مواجه شوند. علاوه بر این، مقایسه‌ای بین پارادایم‌ها، مبانی هستی‌شناختی و موضوعات مرتبط با پژوهش کیفی و زیمت ارائه خواهد شد تا تفاوت‌ها و ویژگی‌های منحصربه‌فرد این دو رویکرد روشن شود. در پایان مطالب گردآوری شده و نقد تکنیک زیمت از دیدگاه محققین ارائه خواهد شد. این تحقیق سعی دارد با ارائه تحلیلی جامع از روش ZMET، بینش جدیدی در این زمینه ارائه دهد و زمینه را برای استفاده گسترده‌تر از آن در تحقیقات کیفی فراهم کند.<br /><strong>یافته</strong><strong>‌</strong><strong>ها: </strong>ZMET از یک روش ده مرحله‌ای یک به یک براساس تصاویر جمع‌آوری‌شده یا گرفته‌شده توسط شرکت‌کنندگان استفاده می‌کند. آنها می‌توانند از دوربین یا از منابع موجود مانند کتاب، مجلات و غیره عکس بگیرند و از آن استفاده می‌کنند. کولتر و زالتمن (1994، ص40-43) فرایند ده مرحله‌ای زیر را برای اجرای تکنیک زیمت پیشنهاد می‌کنند:<br /><br />داستان‌سرایی: هر تصویر باید با استفاده از یک داستان یا رویداد توصیف شود.<br />تصاویر گم‌شده: از شرکت‌کنندگان خواسته می‌شود تا تصاویری را که می‌خواستند پیدا کنند، توضیح دهند.<br />مرتب‌سازی تصویر: از شرکت‌کننده خواسته می‌شود تا تصاویر را در مجموعه‌های معنی‌دار مرتب کند.<br />استخراج سازه‌ها: یک نسخه اصلاح‌شده از تکنیک شبکه مخزن کلی و تکنیک نردبان استفاده می‌شود. در تکنیک شبکه مخزن کلی، از شرکت‌کننده خواسته می‌شود سه تصویر را به‌طور تصادفی انتخاب کند و توضیح دهد که چگونه هر دو تصویر مشابه و در عین حال متفاوت از تصویر سوم هستند. فرایند استخراج سازه‌ها تا زمانی که ساختارهای حاصل کپی شوند ادامه می‌یابد.<br />معرف‌ترین تصویر: افراد نشان می‌دهند که کدام تصویر از میان تمام تصاویرشان، بیشتر از همه احساسات آنها را نشان می‌دهد.<br />تصاویر متضاد: مصاحبه‌کننده از شرکت‌کننده می‌خواهد که تصویر متضاد با تصورات خود را نشان دهند.<br />تصاویر حسی: از شرکت‌کننده خواسته می‌شود از حواس دیگر (حواس غیر دیداری) برای بیان آنچه نمایانگر مفهوم مورد بررسی است و آنچه نیست، استفاده کند.<br />نقشه ذهنی: تمامی ساختارهای ایجاد شده با استفاده از بحث‌ها مرور می‌شوند و از افراد خواسته می‌شود اگر ایده‌ای وجود دارد که مصاحبه‌گر فراموش کرده، بیان کنند.<br />تصویر خلاصه: شرکت‌کننده با استفاده از تصاویر خود (که گاهی با تصاویری از بانک تصاویر اضافه می‌شود) یک تصویر خلاصه یا مجموعه ایجاد می‌کند تا مسائل مهم خود را بیان کند.<br />شرح عکس (توضیح مختصر داستان): از شرکت‌کننده خواسته می‌شود فیلم کوتاهی بسازد که به برقراری ارتباط موضوعات مهم مرتبط با موضوع مورد بررسی کمک کند.<br /><br /><strong>بحث و نتیجه</strong><strong>‌</strong><strong>گیری: </strong>در این پژوهش، با بررسی مراحل کلیدی زیمت و تحلیل مزایای آن، نشان داده شد که این روش به‌ویژه در زمینه‌های بازاریابی و برندینگ بسیار کارآمد است، با این وجود می‌تواند در حوزه‌های علمی دیگر وارد شده و درک بهتری از رفتار افراد در پژوهش‌های کیفی ارائه دهد که منجر به نتایج دقیق‌تر شود. استفاده از تکنیک‌های تصویری نه‌تنها به استخراج داده‌های غنی کمک می‌کند، بلکه به پژوهشگران این امکان را می‌دهد که با استفاده از استعاره‌ها، الگوهای ذهنی افراد را شناسایی کنند. این امر به نوبه خود می‌تواند به تصمیم‌گیری‌های استراتژیک در حوزه‌های مختلف مرتبط با رفتار انسان‌ها کمک کند. بنابراین، تکنیک زالتمن نه‌تنها بر محدودیت‌های روش‌های سنتی غلبه می‌کند، بلکه با ارائه چارچوبی جامع‌تر، پژوهشگران را قادر می‌سازد تا به عمق معانی و احساسات پنهان دست یابند. این قابلیت‌ها آن را به یکی از ابزارهای کلیدی در تحقیقات کیفی تبدیل کرده است که می‌تواند در حوزه‌های مختلف علمی و عملی مورد استفاده قرار گیرد. با این حال، چالش‌هایی نیز در استفاده از زیمت وجود دارد. یکی از مهم‌ترین چالش‌ها نیاز به مهارت‌های خاص برای انجام مصاحبه‌های عمیق و تحلیل داده‌هاست. پژوهشگران باید با اصول بنیادین این تکنیک آشنا باشند و توانایی لازم برای هدایت مصاحبه‌ها را داشته باشند. همچنین، محدودیت‌های زمانی و هزینه‌ای نیز ممکن است بر اجرای موفق این روش تأثیرگذار باشد. استفاده از این تکنیک غیرسنتی نیازمند مهارت‌های بالا و درک عمیق از مبانی علمی این تکنیک به‌عنوان مصاحبه‌گر است (زالتمن، 1996). از این رو، به پژوهشگرانی که برای نخستین بار قصد دارند از این تکنیک بهره‌برداری کنند، توصیه می‌شود ابتدا یک مطالعه آزمایشی کوچک انجام دهند تا تجربه لازم برای اجرای مطلوب این روش را کسب کنند. پس از دستیابی به سطحی از شایستگی و دقت در به‌کارگیری موفق این تکنیک، می‌توانند مطالعات بیشتری با نمونه‌های بزرگ‌تر انجام دهند تا اهداف پژوهش‌های خود را به‌طور جامع‌تری مورد بررسی قرار دهند. در نهایت، با توجه به اهمیت روزافزون درک عمیق‌تر از رفتار افراد در دنیای رقابتی امروز، زیمت می‌تواند نقش مهمی در توسعه استراتژی‌های بازاریابی و سایر حوزه‌های علمی ایفا کند. امید است که این پژوهش بتواند زمینه‌ساز تحقیقات بیشتر در این حوزه باشد و پژوهشگران را تشویق کند تا از تکنیک استخراج استعاره زالتمن برای کشف بینش‌های جدید بهره‌برداری کنند. https://method.rihu.ac.ir/article_2342_1fba62e16303bfaf8fdb3c3da4341036.pdf

پژوهشگاه حوزه و دانشگاه روش شناسی علوم انسانی 1608-7070 32 127 2026 06 22 Ontology and Epistemology of Organizational and Management Theories from the Perspective of the “Post-Postmodern Condition” هستی‌شناسی و معرفت‌شناسی نظریه‏ های سازمان و مدیریت از منظر «وضعیت پساپست‏ مدرن» 65 106 2447 10.30471/mssh.2025.10917.2636 FA رضا دلاوری استادیار، گروه مدیریت ، دانشکده علوم انسانی ، دانشگاه طلوع مهر، قم، ایران. 0009-0007-1436-4031 ابوالفضل گایینی عضو هیات علمی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه 0000-0002-8648-7854 Journal Article 2025 04 26 <strong>Introduction and Objectives:</strong> Intellectual developments at the end of the twentieth century and the beginning of the twenty-first century indicate that postmodernism, despite its important critical role in challenging modernist certainties and exposing the interrelations of power and knowledge, has gradually encountered significant theoretical and practical limitations. Excessive emphasis on relativism, the rejection of grand narratives, and the reduction of organizations to texts or discourses have weakened the explanatory capacity of organizational theories when confronted with the concrete complexities of contemporary organizations—particularly industrial, technological, and network-based organizations. Within this context, since the early 2000s, a range of theoretical approaches and alternative nomenclatures have emerged with the aim of moving beyond the impasses of postmodernism. These approaches can be broadly conceptualized under the heading of the “post-postmodern condition.”<br />This new condition does not imply a simple return to classical modernity, nor does it represent a straightforward continuation of postmodernism. Rather, it constitutes an effort to rethink fundamental concepts such as truth, rationality, agency, structure, ethics, and meaning, while acknowledging complexity, multilayered reality, and the necessity of theoretical integration. Organizational and management theories are inevitably subject to this rethinking, as digital transformation, globalization, cultural diversity, intensified uncertainty, and ethical and environmental crises have rendered single-dimensional and reductionist frameworks inadequate.<br />The primary objective of this article is to analyze the ontological and epistemological foundations of organizational and management theories within the post-postmodern condition. The article seeks to demonstrate how alternative philosophical approaches—such as critical realism, structuration theory, genetic structuralism, late pragmatism, discourse ethics, and interpretive interactionism—can overcome the limitations of postmodernism and open new horizons for organizational theorizing. The central question addressed is what kind of theoretical combination or integration can provide a valid and effective foundation for understanding contemporary organizations.<br /><strong>Method</strong>: This study adopts a qualitative, conceptual, and critical research design and is conducted through a library-based and documentary approach. Given that the aim of the research is not the empirical testing of hypotheses, but rather the clarification of theoretical and philosophical transformations and the assessment of alternative frameworks for organizational theory, a methodology appropriate to philosophical and theoretical analysis has been employed. In the first stage, conceptual analysis is used to examine the ontological and epistemological foundations of modern, postmodern, and post-postmodern approaches. This analysis is grounded in classical and contemporary texts in the philosophy of science, theoretical sociology, and organizational theory.<br />In the second stage, a comparative analysis is conducted to identify similarities and differences among selected approaches—namely Bhaskar’s critical realism, Giddens’s structuration theory, Bourdieu’s genetic structuralism, Rorty’s pragmatism, Habermas’s discourse ethics, and Brian Fay’s interpretive interactionism—in their treatment of key concepts such as reality, knowledge, agency, structure, and power. This comparison enables an evaluation of the analytical capacity of each approach for organizational analysis.<br />In the third stage, critical discourse analysis is employed to examine how concepts such as knowledge, truth, power, and organization are represented in postmodern and post-postmodern theoretical texts. This approach helps clarify the epistemological and normative implications of each perspective for organizational theory and practice. Overall, the research methodology integrates conceptual, comparative, and critical analyses with the aim of proposing a multi-foundational framework for organizational theory in the post-postmodern condition.<br /><strong>Results:</strong> The findings of the study indicate that postmodernism, despite its critical achievements, tends at the ontological level to negate or weaken the notion of objective reality, and at the epistemological level to promote radical relativism. In organizational theory, this orientation has led to the marginalization of structural analysis, power relations, and causal mechanisms. In contrast, post-postmodern approaches emphasize the acceptance of a complex, multilayered reality that exists independently of the human mind, even though it can only be known in partial and context-dependent ways.<br />Critical realism provides the conceptual tools to distinguish between empirical, actual, and deep levels of organizational reality, demonstrating that unobservable structures and mechanisms play a decisive role in organizational action. Giddens’s structuration theory and Bourdieu’s genetic structuralism integrate agency and structure, conceptualizing the organization as a dynamic process of reproduction and transformation rather than as a static or purely discursive entity. Rorty’s pragmatism emphasizes action and the functional character of knowledge, bringing organizational theory closer to problem-solving and lived experience.<br />Habermas’s discourse ethics highlights that organizational legitimacy and cohesion depend on communicative rationality, free dialogue, and non-coercive participation. Brian Fay’s interpretive interactionism underscores the multicultural and interpretive nature of knowledge, emphasizing the necessity of context-sensitive understanding. Taken together, the results show that no single approach provides sufficient explanatory power on its own; however, their integration can yield a rich and flexible framework for organizational theory.<br /><strong>Discussion and Conclusion: </strong>The discussion demonstrates that the post-postmodern condition should be understood not as a single coherent paradigm, but as an open horizon for critical theoretical integration. Contemporary organizations are characterized by complexity, uncertainty, conflicting interests, technological acceleration, and cultural diversity. An adequate analysis of such organizations requires frameworks that attend simultaneously to material and structural realities, as well as to meaning, agency, and ethics. From this perspective, postmodernism’s one-sided focus on discourse proves insufficient.<br />The main conclusion of the article is that the most appropriate framework for organizational theory in the post-postmodern condition is a multi-foundational and integrative approach. This approach combines elements of critical realism (to explain structures and causal mechanisms), structuration theory and genetic structuralism (to understand the dialectic of structure and agency), and Habermas’s discourse ethics (to address normative concerns and legitimacy), alongside pragmatic action-orientation and interpretive sensitivity. Such a framework enables reflective, interdisciplinary, and practically relevant theorizing, capable of addressing both the theoretical and practical demands of management and organization in the contemporary world.<br />The integration of these approaches is possible because each operates at a different level of analysis, making them complementary rather than conflicting. Critical realism operates at the ontological level, revealing that organizations have deep layers, real structures, and causal mechanisms. Structuration theory operates at the socio-behavioral level, explaining how these structures are reproduced or transformed through the daily actions of human agents. Habermas’s theory of communicative action operates at the normative-ethical level, specifying criteria for legitimacy, understanding, dialogue, and fair decision-making. Since none of these approaches claims total explanatory exclusivity, their combination does not imply paradigmatic confusion, but rather an intelligent coexistence within a post-postmodern framework that accepts multilayeredness, complexity, and the multi-sourced nature of knowledge. Contemporary organizations, for a more accurate understanding, require models that simultaneously perceive real structure, recognize the role of agents, and incorporate criteria of justice and legitimacy in decision-making.<br />Practical Implications for Management and Organizations:<br /><br />Management must identify and reform hidden organizational structures.<br />Change management should analyze employee behavior not based on “individual traits,” but on the “structure-agency interaction.”<br />Organizations must establish mechanisms for genuine participation in decision-making.<br />Management should distance itself from postmodern relativism and confusion, while accepting plurality.<br />Ultimately, organizational theory must become multi-foundational and transdisciplinary. <strong>مقدمه و اهداف:</strong> تحولات فکری اواخر قرن بیستم و آغاز قرن بیست‌ویکم نشان می‌دهد که پست‌مدرنیسم، علی‌رغم نقش انتقادی مهم خود در به چالش کشیدن قطعیت‌های مدرنیستی و افشای پیوندهای قدرت و دانش، به‌تدریج با محدودیت‌های نظری و عملی جدی مواجه شده است. تأکید افراطی بر نسبی‌گرایی معرفتی، نفی روایت‌های کلان، و تقلیل واقعیت اجتماعی و سازمانی به متن، گفتمان یا بازی‌های زبانی، موجب شده است که نظریه‌های سازمان مبتنی بر این رویکرد، در تبیین سازوکارهای علّی، ساختارهای پایدار، و الزامات عملی مدیریت با کاستی‌های قابل توجهی روبه‌رو شوند. این محدودیت‌ها به‌ویژه در مواجهه با سازمان‌های معاصر -از جمله سازمان‌های صنعتی پیچیده، بنگاه‌های فناورانه، شبکه‌های فراملی و سازمان‌های دانش‌بنیان- آشکارتر شده‌اند.<br />در چنین بستری، از اوایل دهه ۲۰۰۰ میلادی، مجموعه‌ای از رویکردها و نام‌گذاری‌های نظری جدید با هدف عبور انتقادی از پست‌مدرنیسم و بازاندیشی در دستاوردها و ناکامی‌های آن پدیدار شده‌اند که ذیل عنوان کلی «وضعیت پسا-پست‌مدرن» قابل صورت‌بندی هستند. این وضعیت نه به معنای بازگشت ساده‌انگارانه به مدرنیته کلاسیک و عقلانیت ابزارمحور آن است و نه ادامه بی‌واسطه پست‌مدرنیسم؛ بلکه کوششی نظری برای تلفیق عقلانیت انتقادی، واقع‌گرایی مشروط، حساسیت تفسیری و ملاحظات هنجاری به شمار می‌آید.<br />نظریه‌های سازمان و مدیریت، به دلیل پیوند تنگاتنگ با عمل اجتماعی، تصمیم‌گیری، قدرت و اخلاق، ناگزیر از واکنش به این تحول معرفتی و هستی‌شناختی هستند. تحول دیجیتال، جهانی‌شدن، افزایش تنوع فرهنگی، تشدید عدم قطعیت، و بروز بحران‌های اخلاقی و زیست‌محیطی، چارچوب‌های تک‌بعدی و تقلیل‌گرا را ناکارآمد ساخته است. هدف اصلی این مقاله، تحلیل نظام‌مند بنیادهای هستی‌شناختی و معرفت‌شناختی نظریه‌های سازمان و مدیریت در بستر وضعیت پسا-پست‌مدرن و تبیین امکان شکل‌گیری یک چارچوب تلفیقی و چندبنیانی برای نظریه‌پردازی سازمانی معاصر است.<br /><strong>روش:</strong> پژوهش حاضر از حیث هدف، بنیادی و از نظر ماهیت، کیفی، مفهومی و انتقادی است و با استفاده از روش کتابخانه‌ای و تحلیل اسنادی انجام شده است. با توجه به این‌که مسئله اصلی تحقیق، نه آزمون تجربی فرضیه‌ها، بلکه واکاوی تحولات فلسفی و ارزیابی ظرفیت تبیینی رویکردهای نظری در حوزه سازمان و مدیریت است، روش‌شناسی پژوهش بر تحلیل نظری و فلسفی استوار شده است. بدین منظور، در گام نخست، از تحلیل مفهومی برای شناسایی و تبیین مفروضات هستی‌شناختی و معرفت‌شناختی سه جریان اصلی مدرنیسم، پست‌مدرنیسم و پسا-پست‌مدرنیسم استفاده شده است.<br />در گام دوم، روش تحلیل تطبیقی به‌کار گرفته شده است تا شباهت‌ها و تفاوت‌های رویکردهای منتخب فلسفی و اجتماعی، از جمله رئالیسم انتقادی روی باسکار، نظریه ساخت‌یابی آنتونی گیدنز، ساختارگرایی تکوینی پیر بوردیو، پراگماتیسم متأخر ریچارد رورتی، اخلاق گفت‌وگویی یورگن هابرماس و تعامل‌گرایی تفسیری برایان فی، در مواجهه با مفاهیمی چون واقعیت، معرفت، کنش، ساختار و قدرت مورد مقایسه قرار گیرد. این تحلیل تطبیقی امکان ارزیابی توان تبیینی و کاربردی هر رویکرد در تحلیل مسائل سازمانی را فراهم می‌سازد.<br />در گام سوم، از تحلیل گفتمان انتقادی برای بررسی پیامدهای معرفت‌شناختی و هنجاری این دیدگاه‌ها در نظریه سازمان و مدیریت استفاده شده است. این مرحله به روشن شدن دلالت‌های عملی و ارزشی هر چارچوب نظری برای تصمیم‌گیری، مشروعیت و کنش مدیریتی کمک می‌کند. در مجموع، روش تحقیق ترکیبی از تحلیل مفهومی، تطبیقی و انتقادی است که با هدف ارائه چارچوبی تلفیقی و چندسطحی برای نظریه سازمان در وضعیت پسا-پست‌مدرن به‌کار گرفته شده است.<br /><strong>نتایج:</strong> یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که پست‌مدرنیسم، علی‌رغم دستاوردهای مهم خود در نقد عقلانیت ابزارمحور و افشای پیوندهای دانش و قدرت، در سطح هستی‌شناختی به تضعیف یا تعلیق واقعیت عینی و در سطح معرفت‌شناختی به نسبی‌گرایی افراطی گرایش دارد. این امر در حوزه نظریه سازمان به نادیده‌گرفتن ساختارهای پایدار، مناسبات قدرت نهادینه‌شده و سازوکارهای علّی منجر شده و توان ارائه راهنمای عملی برای مدیریت و سیاست‌گذاری سازمانی را کاهش داده است.<br />در مقابل، رویکردهای پسا-پست‌مدرن بر پذیرش واقعیتی چندلایه، تاریخی و مستقل از ذهن تأکید دارند؛ واقعیتی که اگرچه شناخت آن همواره ناقص، خطاپذیر و زمینه‌مند است، اما نمی‌توان آن را صرفاً به گفتمان یا تفسیر فروکاست. رئالیسم انتقادی با تفکیک سطوح تجربی، بالفعل و عمیق واقعیت، امکان شناسایی مکانیسم‌های علّی پنهان در سازمان‌ها را فراهم می‌کند. نظریه ساخت‌یابی و ساختارگرایی تکوینی نیز با تلفیق عاملیت و ساختار، سازمان را فرایندی پویا از بازتولید، مقاومت و تحول می‌دانند.<br />یافته‌ها همچنین نشان می‌دهد که اخلاق گفت‌وگویی هابرماس با تأکید بر عقلانیت ارتباطی و اجماع بدون سلطه، بُعد هنجاری نظریه سازمان را تقویت می‌کند، در حالی که پراگماتیسم و تعامل‌گرایی تفسیری، نظریه را به کنش، حل مسئله و تجربه زیسته نزدیک‌تر می‌سازند. در مجموع، نتایج حاکی از آن است که تلفیق انتقادی این رویکردها، نسبت به هر یک از آنها به‌صورت منفرد، از ظرفیت تبیینی و کاربردی بالاتری برخوردار است.<br /><strong>بحث و نتیجه</strong><strong>‌</strong><strong>گیری</strong>: بحث حاضر نشان می‌دهد که وضعیت پسا-پست‌مدرن را باید نه یک پارادایم منسجم و بسته، بلکه افقی باز برای بازاندیشی انتقادی و تلفیق نظری رویکردهای فلسفی و اجتماعی دانست. سازمان‌های معاصر در شرایطی از پیچیدگی، عدم قطعیت، شتاب فناورانه، تضاد منافع و تنوع فرهنگی فعالیت می‌کنند و تحلیل آنها مستلزم چارچوب‌هایی است که بتوانند به‌طور هم‌زمان به واقعیت‌های مادی و ساختاری، معانی ذهنی و تفسیری، کنش انسانی و ملاحظات اخلاقی توجه کنند. از این منظر، تمرکز یک‌سویه پست‌مدرنیسم بر گفتمان و نسبی‌گرایی معرفتی، برای نظریه سازمان کفایت ندارد.<br />نتیجه‌گیری اصلی مقاله آن است که مناسب‌ترین چارچوب برای نظریه سازمان و مدیریت در وضعیت پسا-پست‌مدرن، رویکردی چندبنیانی و تلفیقی است. این رویکرد، عناصر رئالیسم انتقادی را برای تبیین ساختارها و سازوکارهای علّی، نظریه ساخت‌یابی و ساختارگرایی تکوینی را برای فهم دیالکتیک ساختار و عاملیت، و اخلاق گفت‌وگویی هابرماس را برای تأمین مشروعیت و بُعد هنجاری کنش سازمانی با یکدیگر ترکیب می‌کند. افزون بر این، بهره‌گیری از پراگماتیسم و تعامل‌گرایی تفسیری، پیوند نظریه با عمل و زمینه فرهنگی را تقویت می‌نماید.<br />چنین چارچوبی امکان نظریه‌پردازی بازتابنده، میان‌رشته‌ای و کاربردی را فراهم می‌سازد و می‌تواند به‌عنوان مبنایی معتبر برای تحلیل و مدیریت سازمان‌ها در جهان معاصر مورد استفاده قرار گیرد. https://method.rihu.ac.ir/article_2447_750c0292b342ee0762a4ed59c29fcebf.pdf

پژوهشگاه حوزه و دانشگاه روش شناسی علوم انسانی 1608-7070 32 127 2026 06 22 Analyzing the Place of Falsifying the Legislative Coincidence Hypothesis in the Process of School Discovery in Iqtisādūnā تحلیل جایگاه ابطال فرضیه صدفه تشریعی در فرایند اکتشاف مکتب در اقتصادنا 107 142 2530 10.30471/mssh.2026.11514.2691 FA امید ایزانلو دکترای اقتصاد و عضو شورای علمی مرکز پژوهش کاربردی اقتصادی اجتماعی قدر 0009-0004-5498-4321 Journal Article 2025 11 01 <strong>Introduction and Objectives:</strong> The intellectual framework of Martyr Sayyid Muhammad Baqir al-Sadr is a coherent system wherein the core lies in his methodology of knowledge production. However, most studies have suffered from disciplinary reductionism, treating his works as isolated islands—Iqtisaduna in economics and Al-Usus al-Mantiqiyyah lil-Istiqra’ in philosophy. This analytical gap has obscured the deep logical connection between his epistemological foundations and his validation methodology, particularly regarding the “school discovery” (Iktishaf al-Madhab) approach in Iqtisaduna. Critics have typically evaluated this method through the lens of traditional jurisprudence or conventional economic philosophy, overlooking that Sadr had previously established a fundamental solution for transitioning from particular data to universal certainty through his “Intrinsic School of Knowledge” in Al-Usus.<br />The primary premise of this research is that the controversies surrounding Iqtisaduna’s methodology stem from neglecting the application of Al-Usus’s logical mechanism within it. Consequently, the main objective is to prove that the process of school discovery, in terms of validation, is the exact application of this inductive logic. While the initial formulation of hypotheses in Iqtisaduna possesses an interpretative and ijtihad-based nature, the transition to objective certainty is a systematic process grounded in the logical falsification of the “legislative coincidence hypothesis”—the random harmonization of rulings.<br /><strong>Method</strong>: This is a fundamental-theoretical study conducted within an interpretative-analytical paradigm. The research relies on qualitative, textual, and comparative analysis rather than empirical data collection, delving deeply into Sadr’s foundational texts (specifically Al-Usus and Iqtisaduna). The analytical process is structured in three main steps. First, Al-Usus was conceptually dissected to extract the logical trajectory of producing certainty (accumulating evidence and falsifying the coincidence hypothesis). Second, the school discovery section in Iqtisaduna was analyzed to reconstruct Sadr’s actual process from gathering texts to claiming the discovery of a system. Third, the results were comparatively mapped to demonstrate that the discovery process reflects the exact logical sequence of Al-Usus, with textual evidence (jurisprudential rulings) substituting empirical evidence.<br /><strong>Results:</strong> Conceptual analysis revealed that the intrinsic school of induction is a two-stage mechanism for generating certainty: the first stage (objective internal generation) mathematically reduces the probability of the rival hypothesis (coincidence) by accumulating evidence, and the second stage (intrinsic internal generation) makes an epistemological leap to falsify this negligible probability, achieving objective certainty regarding a macro-order.<br />This exact algorithm is implemented in Iqtisaduna. The raw data here are the dispersed texts and rulings of Islamic law. The rival hypothesis, conceptualized in this study as the “legislative coincidence hypothesis,” claims these rulings lack systematic coherence. The jurist first proposes a theoretical model (e.g., the centrality of labor in ownership) and then demonstrates that the alignment of numerous specific rulings with this axis cannot be accidental. The accumulation of harmonious rulings invalidates the legislative coincidence hypothesis, yielding certainty about the existence of a unified foundation (the economic school).<br /> <br /> <br /> <br /><br /><br /><br /><br />Methodological Component<br /><br /><br />In Al-Usus al-Mantiqiyyah<br /><br /><br />In Iqtisaduna<br /><br /><br /><br /><br />Primary Data<br /><br /><br />Accumulation of abundant empirical evidence (e.g., physical observations)<br /><br /><br />Abundant partial texts and evidence (e.g., dispersed jurisprudential rulings)<br /><br /><br /><br /><br />Rival Hypothesis<br /><br /><br />Coincidence hypothesis (randomness)<br /><br /><br />Legislative coincidence hypothesis (dispersion and lack of coherence of rulings)<br /><br /><br /><br /><br />Hypothesis to be Proven<br /><br /><br />Natural law / Intrinsic relationship / Purposefulness<br /><br /><br />Economic school / Macro theory / Systemic coherence<br /><br /><br /><br /><br />Mechanism<br /><br /><br />Accumulation of probabilities (accumulation of empirical evidence)<br /><br /><br />Accumulation of evidence (systematic accumulation and synthesis of texts)<br /><br /><br /><br /><br />Process<br /><br /><br />Logical falsification of the coincidence hypothesis (similar to the process of proving Tawatur)<br /><br /><br />Logical falsification of the legislative coincidence hypothesis<br /><br /><br /><br /><br />Result<br /><br /><br />Certainty of the existence of a natural law<br /><br /><br />Discovery (certainty) of the existence of an economic school<br /><br /><br /><br /><br /> <br />Table 1: Application of the Inductive Method in Economic School Discovery<br />Source: Research findings based on Sadr (1971) and Sadr (2003)<br /><strong>Discussion and Conclusion: </strong>These findings elevate the common understanding of the school discovery method. Discovery in Sadr’s thought is not mere inner intuition or speculative ijtihad; it is a logical deduction backed by probability calculus. Previous critiques that questioned Sadr’s method due to the multiplicity of theories or the lack of individual jurisprudential authority for each ruling suffer from a categorical error. They failed to realize that Sadr sought epistemological certainty in a system—achieved by reducing the probability of coincidence to zero—rather than merely seeking jurisprudential evidentiary authority for individual rulings.<br />Martyr Sadr elevated the concept of induction from a mere empirical tool to a general logic of knowledge capable of proving not only gravity in physics but also the structure of a legislative school and even the objective reality of the external world. The falsification of the coincidence hypothesis acts as the driving engine of his entire epistemological apparatus. Thus, Iqtisaduna is not merely an economic-jurisprudential work, but the practical manifestation of a broader paradigm for the epistemological reconstruction of Islamic humanities.<br />This research demonstrates that the unity between Al-Usus and Iqtisaduna is not a procedural unity across all levels of inference, but a structural unity in the logic of judgment and validation based on the falsification of the coincidence hypothesis. The concept of “discovery” in Sadr’s thought is redefined as a logical process based on the accumulation of textual evidence and the falsification of the legislative coincidence hypothesis—not an intuitive or speculative endeavor. Sadr’s application of this general logic of knowledge to the domain of legislative rulings demonstrates that inductive reasoning can discover not only natural laws but also legislative systems based on internal coherence and the accumulation of evidence.<br />This finding also reveals the precise coherence of Sadr’s intellectual system. He not only invented the method of producing certainty in Al-Usus but applied it with full confidence across various intellectual domains—from Al-Madrasah al-Qur’aniyyah to Al-Islam Yaqūd al-Hayāt—confirming the hypothesis of this research. The novelty of this study lies in its deeper examination of the logic and epistemology behind these works, rather than remaining at the conventional level of jurisprudential or economic analysis. Through this application of inductive mechanism in the stage of judgment, it can be claimed that Sadr’s intellectual project, in reconstructing religious science, is less a slogan of criticizing the West and more an effort to provide a logical basis for validation and certainty—a basis applicable both to proving natural laws and to establishing legislative coherence. <strong>مقدمه و اهداف:</strong> اندیشه شهید سید محمدباقر صدر یک منظومه فکری منسجم است که جوهر آن در روش تولید معرفت و سازوکار دستیابی به آن نهفته است. با این حال، بخش عمده‌ای از پژوهش‌های انجام‌شده درباره اندیشه او، گرفتار تقلیل‌گرایی رشته‌ای شده و آثار او به‌صورت جزایر جداگانه‌ای (اقتصادنا در حوزه اقتصاد و الأسس المنطقیّة در فلسفه) مطالعه شده‌اند. این گسست تحلیلی، مانع از درک پیوند عمیق منطقی میان مبانی معرفت‌شناختی و روش اعتبارسنجی او شده است؛ به‌ویژه در تفسیر روش‌شناسی کتاب اقتصادنا و رویکرد اکتشاف مکتب. منتقدان غالباً این روش را در چارچوب اصول فقه سنتی یا فلسفه علم اقتصاد متعارف ارزیابی کرده‌اند، درحالی‌که شهید صدر پیش از اقتصادنا، با تأسیس مکتب ذاتی معرفت در کتاب الأسس، راه‌حلی بنیادین برای گذار از داده‌های جزئی به یقین کلی ارائه داده بود.<br />مسئله اصلی این پژوهش آن است که مناقشات پیرامون روش‌شناسی اقتصادنا ناشی از غفلت از کاربست سازوکار منطقی الأسس در آن است. بر این اساس، هدف محوری مقاله اثبات این فرضیه است که روش اکتشاف مکتب در مقام اعتبارسنجی و اثبات، تجلی دقیق همان منطق استقرایی است. اگرچه صورت‌بندی اولیه فرضیه در اقتصادنا ماهیتی تفسیری و اجتهادی دارد، اما گذار به یقین موضوعی، فرایندی نظام‌مند است که بر ابطال منطقی فرضیه صدفه تشریعی (تصادفی بودن هماهنگی احکام) استوار است.<br /><strong>روش:</strong> این پژوهش از نوع بنیادی-نظری است و در چارچوب پارادایم تفسیری-تحلیلی انجام شده است. روش تحقیق مبتنی بر تحلیل کیفی، متنی و تطبیقی است و به‌جای گردآوری داده‌های میدانی، به کاوش عمیق در متون بنیادین اندیشه صدر (به‌طور خاص الأسس المنطقیة و اقتصادنا) می‌پردازد. فرایند تحلیل در سه گام اصلی سامان یافته است: در گام نخست، کتاب الأسس از منظر مفهومی کالبدشکافی شد تا سیر منطقی تولید یقین (انباشت قرائن و ابطال فرضیه تصادف) در مذهب ذاتی صدر استخراج گردد. در گام دوم، بخش اکتشاف مکتب در اقتصادنا واکاوی شد تا فرایند واقعی صدر از گردآوری نصوص تا ادعای کشف نظام بازسازی شود. در گام سوم، نتایج به‌صورت تطبیقی نگاشت شدند تا نشان داده شود که فرایند اکتشاف مکتب، بازتاب همان سیر منطقی الأسس است، با این تفاوت که قرائن متنی (احکام فقهی) جایگزین قرائن تجربی شده‌اند.<br /><strong>نتایج:</strong> تحلیل مفهومی نشان داد که مکتب ذاتی استقراء یک سازوکار دومرحله‌ای برای تولید یقین است: مرحله نخست (زایش درونی موضوعی) که با انباشت قرائن، احتمال وقوع فرضیه رقیب (تصادف) را به‌صورت ریاضی کاهش می‌دهد، و مرحله دوم (زایش درونی ذاتی) که با جهشی معرفتی، این احتمال ناچیز را ابطال کرده و به یقین موضوعی درباره یک نظم کلان می‌رسد.<br />در کتاب اقتصادنا، این الگوریتم دقیقاً پیاده‌سازی شده است. داده‌های خام در اینجا نصوص و احکام پراکنده شریعت هستند. فرضیه رقیب که در این پژوهش تحت عنوان فرضیه صدفه تشریعی مفهوم‌پردازی شده، مدعی است این احکام فاقد انسجام سیستماتیک‌اند. فقیه ابتدا یک الگوی نظری (مانند محوریت کار در مالکیت) را پیشنهاد می‌دهد و سپس نشان می‌دهد که هماهنگی انبوهی از احکام جزئی با این محور، نمی‌تواند تصادفی باشد. تراکم احکام هماهنگ، فرضیه صدفه تشریعی را باطل کرده و یقین به وجود یک زیربنای واحد (مکتب اقتصادی) را حاصل می‌کند.<br /> <br />جدول 1. کاربست روش استقراء در اکتشاف مکتب اقتصادی<br /><br /><br /><br /><br />مؤلفه روش‌شناختی<br /><br /><br />در الأسس المنطقیّة<br /><br /><br />در اقتصادنا<br /><br /><br /><br /><br />داده‌های اولیه<br /><br /><br />انباشت قرائن تجربی کثیر (مثلاً مشاهدات فیزیکی)<br /><br /><br />نصوص و ادله جزئی کثیر (مثلاً احکام فقهی پراکنده)<br /><br /><br /><br /><br />فرضیه رقیب<br /><br /><br />فرضیه صدفه (اتفاقی بودن)<br /><br /><br />فرضیه صدفه تشریعی (پراکندگی و عدم انسجام احکام)<br /><br /><br /><br /><br />فرضیه مورد اثبات<br /><br /><br />قانون طبیعی / رابطه ذاتی / هدفمندی<br /><br /><br />مکتب اقتصادی / نظریه کلان / انسجام سیستمی<br /><br /><br /><br /><br />مکانیسم<br /><br /><br />تراکم الاحتمالات (انباشت قرائن تجربی)<br /><br /><br />تراکم الادله (انباشت و ترکیب نظام‌مند نصوص)<br /><br /><br /><br /><br />فرایند<br /><br /><br />ابطال منطقی فرضیه صدفه (مشابه فرایند اثبات تواتر)<br /><br /><br />ابطال منطقی فرضیه صدفه تشریعی<br /><br /><br /><br /><br />نتیجه<br /><br /><br />یقین به وجود قانون طبیعی<br /><br /><br />اکتشاف (یقین) به وجود مکتب اقتصادی<br /><br /><br /><br /><br /> <br />مأخذ: یافته‌های پژوهش براساس صدر (1391ق) و صدر (1424ق)<br /><strong>بحث و نتیجه</strong><strong>‌</strong><strong>گیری: </strong>یافته‌های این پژوهش، درک رایج از روش اکتشاف مکتب را ارتقا می‌دهد. اکتشاف در اندیشه صدر یک شهود باطنی یا اجتهاد ظنی صرف نیست، بلکه استنتاجی منطقی است که پشتوانه خود را از حساب احتمالات می‌گیرد. نقدهای پیشین که روش صدر را به دلیل تعدد نظریات یا فقدان حجیت فقهی تک‌تک احکام زیر سؤال برده بودند، دچار خطای مقوله‌ای شده‌اند؛ زیرا متوجه نبودند که صدر به دنبال حجیت اثباتی فقهی نیست، بلکه در پی یقین معرفت‌شناختی به یک سیستم است که با صفر شدن احتمال تصادف به دست می‌آید.<br />شهید صدر مفهوم استقراء را از یک ابزار تجربی به یک منطق عام معرفتی ارتقا داد؛ منطقی که نه‌تنها قانون جاذبه در فیزیک، بلکه ساختار یک مکتب در شریعت و حتی واقعیت عینی جهان خارج را اثبات می‌کند. در واقع، ابطال فرضیه صدفه موتور محرک کل دستگاه معرفتی اوست. بنابراین، اقتصادنا صرفاً یک اثر فقهی-اقتصادی نیست، بلکه تجلی عملی یک پارادایم بزرگ‌تر برای بازسازی معرفت‌شناختی علوم انسانی اسلامی است. https://method.rihu.ac.ir/article_2530_81a5ff3942783369f79d309888453aeb.pdf

پژوهشگاه حوزه و دانشگاه روش شناسی علوم انسانی 1608-7070 32 127 2026 06 22 A Critical Hermeneutic Analysis of Medical Rationality: The Tension between the Clinical and the Health تحلیل عقلانیت پزشکی از منظر هرمنوتیک انتقادی: تنش «امر بالینی» و «امر بهداشتی» 143 176 2517 10.30471/mssh.2026.11799.2721 FA علیرضا منجمی پژوهشگاه علوم انسانی 0000-0001-5492-7598 Journal Article 2026 01 26 <strong>Introduction and Objectives:</strong> Contemporary medicine is generally understood as an objective form of knowledge akin to the natural sciences, a discipline that relies on observation, measurement, and technological intervention to diagnose and treat disease. Yet, unlike the silent objects studied in the natural sciences, medicine engages the lived body, meaningful suffering, and human experiences that can only be grasped within a horizon of interpretation. For this reason, medical rationality should not be seen as neutral knowledge but as a historically situated mode of understanding the body, disease, and health, deeply entangled with values, institutions, and relations of power. From this perspective, the medical humanities are not a marginal supplement but a necessary condition for understanding medicine itself. Only through a hermeneutic-critical approach can medical rationality be analyzed as a historical way of interpreting human life.<br />Within this framework, a central site where this rationality becomes visible is the tension between “the clinical” and “the health.” The clinical is organized around diagnosing and treating disease at the individual level, while the health concerns prevention, health promotion, and the governance of populations. Historical analysis of pandemics shows that clinical logic has typically taken precedence over public health policies, with preventive interventions emerging belatedly under crisis conditions. This recurring pattern is conceptualized here as the “health lag,” referring to the structural and epistemic subordination of public health within treatment-oriented medicine. This study argues that such lag is not simply a managerial failure but a consequence of a dominant medical rationality that renders disease visible and health invisible.<br /><strong>Method</strong>: This study adopts an interdisciplinary and theoretical approach, employing conceptual and historical analysis within the framework of critical hermeneutics. The research method is structured around three principal axes.<br />First, a conceptual analysis of the distinction between the clinical and the health is developed. Drawing on the difference between health and disease, as well as between health as a condition and public health as practice, the study shows how modern medical knowledge has been organized around disease and the individual body, thereby marginalizing preventive and population-based perspectives.<br />Second, the theoretical insights of Gadamer and Foucault are mobilized. From Gadamer’s standpoint, health possesses an enigmatic and largely invisible character, becoming noticeable primarily in its loss. This invisibility hinders its transformation into a stable object of scientific knowledge. Foucault, in contrast, demonstrates how the clinical gaze and the institutionalization of hospital medicine relocated knowledge and power within the individual body. Together, these perspectives provide an epistemic and institutional account of the structural lag of public health.<br />Third, a comparative examination of major pandemics is undertaken. By analyzing the Spanish influenza, AIDS, Ebola, SARS, MERS, and COVID-19, the study identifies a recurring pattern in which treatment-centered strategies consistently precede preventive measures. These cases function as historical evidence of the structural character of public health lag.<br />To extend this framework, the contributions of Byung-Chul Han and Hans-Herbert Kögler inform the paper’s notion of care politics. The approach remains interpretive and critical, aiming to clarify conceptual and historical foundations rather than propose direct policy solutions.<br /><strong>Results</strong>: The conceptual and historical analysis demonstrates that the lag of public health is not an accidental or episodic phenomenon but a structural feature of modern health systems. In all the cases examined, initial responses focused on treating patients and mobilizing clinical resources, while preventive measures, public communication, and social interventions emerged belatedly. Moreover, the World Health Organization’s definition of health has not provided a sufficient solution to this structural problem.<br />During the Spanish influenza, cities that implemented non-pharmaceutical interventions earlier experienced lower mortality rates; nevertheless, in many instances such measures were adopted only after hospitals became overwhelmed. In the AIDS crisis, the initial focus was placed on pharmaceutical treatment, while public education and the fight against social stigma received attention later. In the Ebola outbreak, neglect of cultural contexts and social distrust made disease control more difficult. COVID-19 likewise demonstrated that even with unprecedented advances in vaccine development, lack of public trust, inequality of access, and weak health communication prolonged the crisis.<br />The findings indicate that health systems tend to value “crisis management” more than the “absence of crisis.” Public health, as a preventive endeavor, is less visible and less media-attractive, whereas clinical successes are rapidly highlighted. This imbalance leads to disproportionate allocation of resources, intensification of health inequalities, and increased pressure on medical professionals.<br />Furthermore, the medicalization of the health has consequences such as health anxiety, professional burnout, and the depoliticization of public health. In such conditions, the relationship between the state and society is reduced to that between physician and patient, where compliance replaces participation.<br /><strong>Discussion and Conclusions: </strong>The findings of this study indicate that the health lag is rooted in the conceptual construction of health within modern medical rationality. As long as health is defined merely as the absence of disease and the individual body remains the privileged object of knowledge, prevention and public health will continue to occupy a secondary position. Overcoming this structural imbalance therefore requires a fundamental rethinking of the concept of health itself.<br />Health should be understood as a positive, relational, and socially embedded condition, closely connected to the capacity to live meaningfully, to participate in social life, and to pursue health justice. Within this perspective, the concept of care politics is proposed as an alternative normative horizon. Care politics does not reduce health governance to technocratic population management; instead, it frames health as a shared ethical and political responsibility involving governments, institutions, and citizens alike.<br />Such an orientation demands sustained investment in public health infrastructure, education, transparency, and the cultivation of social trust. It also requires resisting the reduction of health to statistical indicators or to an individualized project of constant self-optimization. Health is fragile and sustained through networks of social relations; without attention to justice and equality, it cannot endure.<br />Pandemics act as mirrors, exposing the limits of treatment-centered logic. Moving beyond the lag of public health necessitates a paradigm shift that restores health to the center of ethical, social, and political concern in everyday governance and collective life.<br />The study also critically engages with the WHO definition of health, arguing that its conceptual vagueness, deontic character, and non-operational nature have inadvertently contributed to the very medicalization it sought to overcome. By defining health as “complete physical, mental, and social well-being,” the definition renders health an unattainable ideal, blurs the distinction between individual and public health, and expands the scope of medical intervention without providing a clear theoretical framework or institutional accountability. This critique reinforces the argument that overcoming the health lag requires not only institutional reform but also conceptual clarity and philosophical reflection on the nature of health itself. <strong>مقدمه و اهداف:</strong> پزشکی امروز عموماً به‌مثابه دانشی عینی و هم‌سنخ با علوم طبیعی فهم می‌شود؛ دانشی که با تکیه بر مشاهده، اندازه‌گیری و مداخله فناورانه، بیماری را تشخیص داده و درمان می‌کند. با این حال، برخلاف ابژه‌های خاموش علوم طبیعی، پزشکی با بدنِ زیسته، رنجِ معنادار و تجربه‌های انسانی سروکار دارد؛ تجربه‌هایی که تنها در افق تفسیر قابل فهم‌اند. از این رو، عقلانیت پزشکی را باید نه دانشی خنثی، بلکه شیوه‌ای تاریخی از فهم بدن، بیماری و سلامت دانست که درهم‌تنیدگی آن با ارزش‌ها، نهادها و مناسبات قدرت همواره تعیین‌کننده بوده است. از این منظر، علوم انسانی پزشکی نه افزوده‌ای حاشیه‌ای، بلکه شرط امکان فهم خودِ پزشکی است؛ چراکه تنها از خلال خوانشی هرمنوتیکی-انتقادی می‌توان عقلانیت پزشکی را به‌مثابه شیوه‌ای تاریخی از فهم زندگی انسانی تحلیل کرد.<br />در این چارچوب، یکی از نقاط ظهور این عقلانیت، تنش میان «امر بالینی» و «امر بهداشتی» است. امر بالینی پیرامون تشخیص و درمان بیماری در سطح فردی سازمان یافته، در حالی که امر بهداشتی ناظر به پیشگیری، ارتقای سلامت و مدیریت جمعیت است. بررسی تاریخ همه‌گیری‌ها نشان می‌دهد که در اغلب موارد، منطق بالینی بر سیاست‌های بهداشت عمومی تقدم یافته و مداخلات پیشگیرانه با تأخیر و تحت فشار بحران شکل گرفته‌اند. این وضعیت با مفهوم «دیرماندگی امر بهداشتی» صورت‌بندی می‌شود؛ مفهومی که به تأخیر ساختاری و معرفتی بهداشت عمومی در نسبت با پزشکی درمان‌محور اشاره دارد.<br />این پژوهش می‌کوشد نشان دهد این دیرماندگی صرفاً خطای مدیریتی یا کمبود منابع نیست، بلکه پیامد عقلانیت مسلط پزشکی مدرن است؛ عقلانیتی که بیماری را رویت‌پذیر و سلامت را نامرئی می‌سازد.<br /><strong>روش</strong>: این پژوهش رویکردی میان‌رشته‌ای و نظری دارد و از روش تحلیل مفهومی و تاریخی در چارچوب هرمنوتیک انتقادی بهره می‌گیرد. روش تحقیق بر سه محور اصلی استوار است. نخست، تحلیل مفهومی تمایز میان امر بالینی و امر بهداشتی. در این بخش، با تکیه بر تمایز سلامت و بیماری و نیز تفاوت میان «سلامت» به‌عنوان وضعیت و «بهداشت» به‌عنوان عمل، نشان داده می‌شود که چگونه ساختار دانش پزشکی مدرن حول بیماری و بدن فردی سازمان یافته و سلامت عمومی را در حاشیه قرار داده است.<br />دوم، بهره‌گیری از چارچوب نظری گادامر و فوکو. از منظر گادامر، سلامت ماهیتی رازوار و نامرئی دارد و تنها در لحظه فقدان خود آشکار می‌شود. این نامرئی ‌بودن سبب می‌شود که سلامت به‌سختی به ابژه دانش بدل گردد. از سوی دیگر، فوکو با تحلیل پزشکی نشان می‌دهد که چگونه نگاه بالینی و نهاد بیمارستان، بدن فرد را به کانون دانش و قدرت بدل کرده‌اند. این دو افق نظری امکان تبیین معرفتی و نهادی دیرماندگی امر بهداشتی را فراهم می‌کنند.<br />سوم، تحلیل تطبیقی نمونه‌های تاریخی. مقاله با مرور نمونه‌هایی چون آنفلوانزای اسپانیایی، ایدز، ابولا، سارس، مرس و کووید-۱۹، الگوی تکرارشونده‌ای را شناسایی می‌کند که در آن واکنش‌های درمان‌محور بر سیاست‌های پیشگیرانه تقدم یافته‌اند. این موارد به‌عنوان شواهد تاریخی ساختاری بودن دیرماندگی امر بهداشتی مورد استفاده قرار گرفته‌اند.<br />در تکمیل این افق نظری چول‌هان و کروگلر می‌توانند افقی جدید بگشایند که در مفهوم سیاست مراقبتی در این مقاله تجلی یافته است. روش پژوهش، تفسیری و انتقادی است و هدف آن ارائه نسخه سیاستی مستقیم نیست، بلکه آشکار ساختن بنیان‌های مفهومی و تاریخی مسئله است.<br /><strong>نتایج:</strong> تحلیل مفهومی و تاریخی نشان می‌دهد که دیرماندگی امر بهداشتی پدیده‌ای تصادفی یا مقطعی نیست، بلکه ویژگی ساختاری نظام‌های سلامت مدرن است. در همه نمونه‌های بررسی‌شده، واکنش نخستین نظام‌های سلامت بر درمان بیماران و بسیج منابع بالینی متمرکز بوده و اقدامات پیشگیرانه، اطلاع‌رسانی عمومی و مداخلات اجتماعی با تأخیر شکل گرفته‌اند و تعریف سازمان جهانی بهداشت از سلامت هم رهگشا نیست.<br />در آنفلوانزای اسپانیایی، شهرهایی که مداخلات غیر دارویی را زودتر اجرا کردند، نرخ مرگ‌ومیر کمتری داشتند؛ با این حال، در بسیاری از موارد این سیاست‌ها پس از اشباع بیمارستان‌ها اتخاذ شدند. در بحران  ایدز نیز تمرکز اولیه بر درمان دارویی بود و آموزش عمومی و مقابله با انگ اجتماعی دیرتر مورد توجه قرار گرفت. در ابولا، نادیده گرفتن زمینه‌های فرهنگی و بی‌اعتمادی اجتماعی کنترل بیماری را دشوار ساخت. کووید-۱۹ نیز نشان داد که حتی با پیشرفت بی‌سابقه در تولید واکسن، فقدان اعتماد عمومی، نابرابری دسترسی و ضعف ارتباطات بهداشتی بحران را طولانی‌تر کرد.<br />نتایج نشان می‌دهد که نظام‌های سلامت بیش از آنکه به «رخ ندادن بحران» ارزش دهند، بر «مدیریت بحران» تمرکز دارند. سلامت عمومی به‌عنوان امری پیشگیرانه کمتر قابل رؤیت و رسانه‌ای است، در حالی که موفقیت‌های بالینی به‌سرعت برجسته می‌شوند. این امر موجب تخصیص نامتوازن منابع، تشدید نابرابری‌های سلامت و افزایش فشار بر کادر درمان می‌شود.<br />افزون بر این، طبی‌سازی امر بهداشتی پیامدهایی چون اضطراب سلامت، فرسودگی حرفه‌مندان و سیاست‌زدایی از سلامت عمومی را در پی دارد. رابطه دولت و جامعه در چنین شرایطی به رابطه پزشک و بیمار تقلیل می‌یابد و اطاعت‌پذیری جایگزین مشارکت می‌شود.<br /><strong>بحث و نتیجه</strong><strong>‌</strong><strong>گیری: </strong>یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که دیرماندگی امر بهداشتی ریشه در صورت‌بندی مفهومی سلامت در عقلانیت پزشکی دارد. تا زمانی که سلامت صرفاً به‌عنوان فقدان بیماری فهم شود و بدن فردی کانون دانش باقی بماند، پیشگیری و بهداشت عمومی در مرتبه‌ای ثانوی قرار خواهند گرفت. از این رو، غلبه بر این وضعیت مستلزم بازاندیشی در مفهوم سلامت است.<br />سلامت باید به‌عنوان وضعیتی ایجابی و رابطه‌ای فهم شود؛ وضعیتی که با توانایی زیستن، مشارکت اجتماعی و عدالت سلامت پیوند دارد. در این چارچوب، مفهوم «سیاست مراقبتی» به‌عنوان افقی بدیل پیشنهاد می‌شود. سیاست مراقبتی نه صرفاً مدیریت تکنوکراتیک جمعیت، بلکه کنشی جمعی و تفسیری است که دولت، نهادها و شهروندان را در مسئولیت مشترک سلامت سهیم می‌داند.<br />چنین رویکردی نیازمند تقویت زیرساخت‌های بهداشت عمومی، آموزش، شفافیت و اعتماد اجتماعی است. همچنین باید از تقلیل سلامت به شاخص‌های صرفاً آماری یا پروژه‌ای فردی برای بهینه‌سازی خویش پرهیز شود. سلامت، امری شکننده و وابسته به شبکه‌ای از روابط اجتماعی است و بدون عدالت اجتماعی پایدار نخواهد ماند.<br />همه‌گیری‌ها آیینه‌ای هستند که نابسندگی منطق درمان‌محور را آشکار می‌کنند. عبور از دیرماندگی امر بهداشتی مستلزم تغییر پارادایم در سیاست‌گذاری سلامت است؛ تغییری که سلامت را از سایه امر بالینی بیرون آورده و آن را به مرکز توجه اخلاقی، اجتماعی و سیاسی بازگرداند. تنها در این صورت می‌توان به نظامی دست یافت که نه صرفاً در مواجهه با بحران، بلکه در زندگی روزمره نیز از سلامت جمعی پاسداری کند. این محدودیت‌ها نه به‌منزله کاستی، بلکه به‌عنوان دعوتی به گفت‌وگوی میان‌رشته‌ای و گسترش پژوهش‌های آینده در پیوند میان علوم انسانی، پزشکی و سیاست سلامت قابل فهم‌اند. https://method.rihu.ac.ir/article_2517_27749f9c93ac818b7c6f8340ac8946e5.pdf

پژوهشگاه حوزه و دانشگاه روش شناسی علوم انسانی 1608-7070 32 127 2026 06 22 Scientific Communities, Research Integrity, and Boundary Organizations: A Theoretical Study on the Possibility of Protecting Research Integrity in Iranian Scientific Communities اجتماعاتِ علمی، سلامتِ پژوهش و سازمان‎های مرزی: پژوهشی نظری در امکان حفظِ سلامتِ پژوهش در اجتماعاتِ علمی در ایران 177 215 2518 10.30471/mssh.2026.11748.2716 FA کیوان الستی موسسه تحقیقات سیاست علمی کشور (گروه پژوهشی مطالعات نظری علم، فناوری و نوآوری) 0000-0001-9915-7283 Journal Article 2026 01 02 <strong>Introduction and Objectives:</strong> Scientific research is not carried out by individual scientists in isolation, but within a community and through its internal institutional interactions. A scientific community will function properly when there are scientific norms and a certain “ethos”—in other words, the community should have “integrity.” Scientific research also requires funding, and the patrons of science, including government, market, and industry, rightly expect the scope of “scientific” issues to be broader than merely internal scientific problems and more relevant to governmental or industrial concerns—in other words, the scientific community should be “productive.”<br />Although these two characteristics (integrity and productivity) are distinct concepts, further reflection and reference to some theories indicate a closer connection between them. If this is the case, policymaking regarding them will also require simultaneous attention to both concepts. This article will argue that the productivity of science (what is commonly known in Iran as the relationship between science and industry) cannot be realized unless the issue of the integrity of scientific communities (i.e., the issue of scientific misconduct in Iran) is addressed. It will also be explained that the solution to the problem of scientific misconduct—not only through legal activities but also—can be provided by forming boundary organizations situated between the scientific community and its patrons. Finally, such boundary organizations cannot be formed arbitrarily, solely through internal governmental decisions and routine policy procedures. Ultimately, hypotheses will be derived from these findings regarding the problems of research-related institutions in Iran, known as “supply-oriented” and “demand-oriented.”<br /><strong>Method</strong>: The nature of the present research is theoretical and philosophical, and the concepts that will be analyzed theoretically will be used to explain a specific problem in Iranian research ethics—namely, the issue of research integrity. In the first part, library and documentary methods, as well as conceptual analysis, will be used to describe the causal relationships playing a role in the formation of scientific communities and boundary organizations. Conceptual analysis will explain how scientific communities can resolve the dilemmas between two conflicting values—integrity and productivity—through boundary organizations.<br />The method of the second part is a comparative study. Assuming the conceptual model derived in the first section, some corresponding events in the United States (in the formation of boundary organizations) are compared with corresponding events in Iran (for the formation of “supply-oriented” and “demand-oriented” institutions), to present a hypothesis for some problems related to research integrity in Iranian scientific communities.<br /><strong>Results</strong>: According to a conceptual analysis, a simple a priori rule (according to the individual profit and loss model) can be presented for providing scientific credibility in an autonomous scientific community: scientists who get credit from a scientific community will try to maintain the credit of that community, because the loss of the community’s credit will directly affect their own credit. This rule explains why, in an autonomous scientific community, scientific integrity will be largely preserved. In such conditions, scientists (e.g., in peer review) will not be so liberal that poor-quality texts or speeches are accepted, nor will they be so strict that the community becomes devoid of products.<br />Scientific communities are always supported by a powerful sponsor. However, the credit rule will preserve integrity when the sponsor has minimal interference and the scientific communities are autonomous. The rule also explains why the autonomy of scientific communities has long been assumed to be an undisputed value. The autonomy determined the boundary between science and its sponsor in Mode 1 of knowledge production.<br />In Mode 2 of knowledge production, as scientific communities lose autonomy, the boundary between science and politics shifts. Under these conditions, research outcomes or reviews may become biased toward the sponsor’s values: for example, results that oppose the sponsor’s interests might not be published, or reviews may become more lenient to attract more funding into the scientific field. These issues undermine scientific integrity, leading to a gradual decline in public trust in science. As public trust drops, existing social contracts may be renegotiated, potentially causing the loss of values held by the public, such as concerns for the environment or human health.<br />There will be an expectation that the public will try to compensate for the lost trust. This effort may lead to a conflict that will end only when new boundaries between science and its patrons are formed. The co-evolution that has occurred has led, at least in some countries, including the United States, to the intensification of regulatory mechanisms by the public, and eventually, boundary organizations have been formed that can regulate the conflict of interests between scientific communities and the public.<br /><strong>Discussion and Conclusions: </strong>The results provide a basis for presenting hypotheses regarding Iranian research and its financial support, which can be summarized as follows: First, focusing on scientific productivity might undermine scientific integrity; therefore, directing research funds toward solving Iran’s industrial issues—i.e., increasing productivity—will likely negatively affect research integrity. This assertion is supported by reports indicating the prevalence of scientific or financial misconduct.<br />As mentioned, efforts are expected by the public to establish new contracts and to address or prevent the loss of trust between the scientific community and the public. In the United States, such efforts have resulted in the creation of boundary organizations like the Office of Research Integrity (ORI). These organizations, which can restore integrity, operate at the boundary between the scientific community and the public. By creating boundary objects (e.g., ethical codes or guidelines), they facilitate new agreements between scientific communities and the public.<br />In Iran, the issue of research integrity was pursued only through the activities of the Ministry of Science. However, the Iranian Ministry of Science is more of an organization whose interests are aligned with scientific communities rather than a boundary organization. Therefore, as expected, the Ministry of Science takes the side of the scientific communities in conflicts that occur between scientific communities and the public, and so denies the flaws in research integrity (which are revealed in scientific misconduct). The result has been that considerations related to research integrity in Iran have been halted after a period, and the problem of research integrity in Iran persists.<br />The boundary organization emerges from the midst of a conflict—the conflict that leads to the creation of a boundary (which affects the productivity and integrity of scientific communities) typically occurs between the scientific community and a powerful patron. This occurs when the powerful patron is sufficiently powerful to support, withdraw support from, or even destroy science. In Iran, the Supreme Council of the Cultural Revolution can be considered a boundary organization formed as a result of conflicts in the early years of the revolution—conflicts that could have led to a serious reduction in the influence of scientific communities. However, although this council possesses the characteristics of a boundary organization, it is not necessarily positioned at the boundary between the public and the scientific community. Therefore, its considerations may lead to the weakening rather than the preservation of integrity.<br />What distinguishes Iran from the United States is that there is no serious conflict or demand from the public for maintaining trust or restoring integrity. This results in the non-guarantee of integrity, and consequently, the absence of public trust in science, as well as damage to the characteristic of productivity. This provides an explanation for why the process that was expected to preserve research integrity (and indeed, health, prevention of scientific and financial misconduct, and public trust) has not materialized. <strong>مقدمه و اهداف:</strong> پژوهش‎های علمی، نه توسط دانشمندان به‎طور مجزا، بلکه درونِ یک اجتماع و به واسطۀ مناسبت‎های موجود در آن اجتماع انجام می‎شود. یک اجتماع علمی، زمانی به درستی کار خواهد کرد که هنجارها و «اخلاق» خاصی در آن برقرار باشد، به عبارتی اجتماع دارای یکپارچگی باشد. همچنین پژوهش‎های علمی نیازمند پول هستند و حامیان علم، از جمله، دولت، بازار و صنعت، به درستی انتظار دارند که دامنۀ مسائل «علمی» وسیع‎تر از مسائل سنتی علم، و مرتبط‎تر با سطح دولتی یا صنعتی شود. به عبارتی اجتماع علمی، زایایی داشته باشد.<br />هرچند این دو خصلت (یعنی یکپارچگی و زایایی) مجزا قلمداد می‎شوند امّا تأمل بیشتر و مراجعه به برخی نظریات، از ارتباط تنگاتنگ‎تری میان این دو مفهوم حکایت دارد، که اگر اینطور باشد سیاست‎گذاری درخصوص آن نیز نیازمند توجه همزمان به هر دو مفهوم خواهد بود.<br />در این مقاله ادعا خواهد شد که مسئله زایایی (آنچه در ایران به ارتباط علم با صنعت مشهور است) حل نخواهد شد مگر اینکه مسئله یکپارچگی اجتماعات علمی (یا همان موضوع سوءرفتارهای علمی در ایران) مورد توجه قرار گیرد. همچنین شرح داده می‎شود که راه‎حل مسئله سوءرفتارهای علمی (نه صرفأ با فعالیت‎های حقوقی بلکه) با شکل‎دادن به سازمان‎های مرزی، که در میانۀ اجتماع علمی و حامیان علم شکل می‎گیرد، قابل ‎ارائه خواهد بود. و در نهایت اینکه این مرز، در موقعیتی تصادفی و تنها با تصمیم‎گیری‎های درون‎وزارتی و انجام روال‎های سیاستی مرسوم، قابل‎شکل‎گیری نیست. درنهایت از این نتایج، فرضیه‎هایی درخصوص معضلاتِ نهادهای مرتبط با پژوهش در ایران، موسوم به «عرضه‎محور و تقاضامحور»، استخراج خواهد شد.<br /><strong>روش:</strong> ماهیت پژوهش حاضر نظری و فلسفی است، و از مفاهیمی که به لحاظ نظری مورد تحلیل قرار خواهند گرفت برای توضیح پدیده و معضل مشخصی در موضوعِ پژوهش (یعنی مسئله یکپارچگی پژوهش) در ایران استفاده خواهد شد. در بخش اوّل از داده‎های اسنادی و کتابخانه‎ای و همچنین تحلیل مفهومی استفاده خواهد شد، و شرحی از روال‎ها و روابط علّی که در شکل‎گیری اجتماعات علمی و نهادهای مرزی (در سطح بین‎المللی) نقش دارند ارائه شده، و با تحلیل مفهومی شرح داده می‎شود که چگونه اجتماعات علمی با واسطۀ سازمان‎های مرزی می‎توانند دو ارزش متضاد (یعنی یکپارچگی و زایایی) را در کنار هم حفظ کنند. روشِ بخش دوم، مطالعۀ تطبیقی است. در این مرحله با پیش‎فرض قرار دادن الگوی مفهومی بدست آمده در بخش اول، برخی رویدادهای متناظر در ایالات ‎متحده (در شکل‎گیری سازمان‎های مرزی) با رخدادهای متناظر در ایران (برای شکل‎گیری نهادهای «عرضه‎محور» و «تقاضا‎محور») مقایسه می‎شوند، تا فرضیه‎ای برای برخی معضلات مرتبط با یکپارچگی پژوهش در نهادهای علمی ایران ارائه شود.<br /><strong>نتایج</strong>: مطابق تحلیلی مفهومی انجام‎شده می‎توان (در حالت ایده‎ال) برای سازوکار اعتباردهی یک اجتماعِ علمیِ خودگردان، یک قاعدۀ پیشینی ساده (مطابق مدلِ سود و زیان فردی) ارائه کرد: اینکه دانشمندانی که از یک اجتماع علمی اعتبار می‎گیرند تلاش خواهند کرد که اعتبار آن اجتماع را حفظ کنند، چراکه ازدست‎رفتنِ اعتبار آن اجتماع مستقیماً در اعتبار خود ایشان مؤثر خواهد بود. این قاعده، توضیح می‎دهد که چرا در اجتماعات علمی خودگردان، یکپارچگی علمی تا حد زیادی حفظ خواهد شد. در چنین شرایطی دانشمندان (مثلاً در امر همتاداوری) نه آن‎قدر آسان‎گیر خواهند بود که متن یا گفتاری بدون کیفیت وارد فضای علمی شود و نه آن‎قدر سخت‎گیر که آن اجتماع، عاری از محصول شود. همچنین اجتماعات علمی همیشه در حمایت موجودیتی قدرتمند (به‎عنوان حامی) قرار دارند. با‎این‎حال، قاعدۀ اعتباردهی زمانی حافظ یکپارچگی خواهد بود که حامی کمترین دخالت را داشته و اجتماعات علمی خودگردان باشند. لذا قاعدۀ اعتباردهی توضیح می‎دهد که چرا خصلت خودگردانیِ برای اجتماعات علمی تا مدت‎ها به‎عنوان یک ارزش بلامنازع فرض شده است. ارزشمند بودن خصلت خودگردانی، قرارداد و مرز میان علم و حامیان را (در نوع تولید دانش یک) تعیین می‎کرد.<br />نکته دوم این است که با کاهش خودگردانی اجتماعات علمی (و شکل‎گیری شیوۀ تولید دانش نوع دو)، اعتباردهی در اجتماعات علمی دچار سوگیری‎هایی می‎شود و لذا مرز میان علم و سیاست تغییر می‎کند. در این شرایط ممکن است نتایجِ پژوهش یا داوری‎های مرتبط با پژوهش به سمت ارزش‎های حامیِان خاص سوگیری پیدا کند: مثلاً بخشی از نتایج پژوهش که با منافع حامی درتضاد است توسط پژوهشگر ارائه نشود یا داورانِ پیشنهاده‎های پژوهشی برای جاری شدن بیشتر پول به اجتماع علمی، قضاوت‎هایی ساده‎انگارانه‎تری انجام دهند. این موارد یکپارچگیِ علم را کاهش داده و در نتیجۀ آن، به‎مرور اعتمادِ عمومی نسبت به علم کاهش می‎یابد. کاهش اعتماد عمومی نسبت به علم، به معنای تغییر کردن قراردادهای پیشین است که درنتیجه آن ممکن است ارزش‎هایی متعلق به جامعه بزرگ‎تر (ازجمله محیط‎زیست و سلامت افراد) آسیب ببیند.<br />در این شرایط، طبیعی‎ترین انتظار این است که (نمایندگانِ) جامعۀ بزرگ‎تر، برای جبرانِ اعتماد به خطر افتاده تلاش کنند. این تلاش ممکن است به منازعه‎ای منجر شود که تنها زمانی خاتمه خواهد یافت که مرزهای جدیدی (میان علم و حامی علم) شکل بگیرد. هم‎تکاملیِ ایجاد شده، دست‎کم در برخی کشورها از جمله ایالات ‎متحده به شدت یافتن برخی سازوکارهای نظارتی از سوی جامعه بزرگ‎تر منجر شده است، و در نهایت سازمان‎هایی مرزی شکل گرفته‎اند که قادرند تضاد منافع میان جامعه بزرگ‎تر و اجتماعات علمی را در شرایط متفاوت تنظیم کنند.<br /><strong>بحث و نتیجه</strong><strong>‎</strong><strong>گیری: </strong>این نتایج زمینه‎ای را برای ارائۀ فرضیه‎هایی درخصوص شرایط ایران و وضعیت پژوهش و حمایت مالی از آن، و نسبت آن با خودگردانی، یکپارچگی و زایایی ایجاد خواهد کرد که می‎توان آن را به صورت زیر خلاصه کرد: اولاً تقویت خصلتِ زایاییِ علم (ازجمله با حمایت‎های هدفمند پژوهشی) ممکن است به تضعیفِ یکپارچگیِ اجتماعات علمی بیانجامد و در ایران نیز تخصیصِ بودجۀ پژوهش به منظور حل‎مسائل عمومی یا صنعتی، (یا همان تقویت زایایی پژوهش) توزیع می‎شود که به‎ناچار تأثیری منفی در خصلتِ یکپارچگی پژوهش خواهد داشت. وجود گزارشاتی در وسعت یافتن بیشتر سوءرفتارهای علمی یا مالی (از انواع متفاوت) در پژوهش‎های ایران تأیید‎کننده چنین شرایطی است.<br />مطابق آنچه گفته شد، این انتظار وجود دارد که تلاش‎هایی (از سوی جامعه بزرگ‎تر) برای ایجاد قراردادهای جدید و برای جبران، یا پیشگیری از ازدست‎رفتنِ اعتمادِ میان اجتماعات علمی و جامعه بزرگ‎تر ایجاد شود: در ایالات ‎متحده این نوع تلاش‎ها به شکل‎گیری سازمان‎هایی مرزی همانند ORI منجر شده. خصلتِ این نوع از سازمان‎ها (که امکان احیا یکپارچگی را دارند) این است که در مرز میان اجتماعات علمی و جامعه بزرگ‎تر ایجاد می‎شوند و با ایجاد اشیای مرزی (از جمله دستورالعمل‎های مشخص) امکان ایجاد قراردادهای جدید، میان جامعه بزرگ‎تر و اجتماعات علمی را ایجاد کنند.<br />اما در ایران، پیگیریِ موضوع یکپارچگی پژوهش تنها با برخی فعالیت‎های وزارت علوم از سال 1396 و با ایجاد سازوکارهای حقوقی برای مقابله با سوءرفتارهای علمی ایجاد شد. با این حال وزارت علوم نهادی مرزی محسوب نمی‎شود و از قضا نهادی است که منافع آن با منافع اجتماعات علمی هم‎راستا است، و طبیعی است که افراد و نهادهایی همانند وزارت علوم که عضو یک اجتماع علمی محسوب می‎شوند، در منازعاتی که میان اجتماع علمی و جامعه بزرگ‎تر رخ می‎دهد در سمتِ اجتماعِ علمی و ملاحظات آن بایستند و لذا وجود نقص در یکپارچگی علم را (که نمود آن سوءرفتارهای علمی است) منکر شوند. نتیجه این بوده است که ملاحظات مرتبط با یکپارچگی پژوهش در ایران بعد از مدتی متوقف می‎شود و معضل یکپارچگی پژوهش در ایران همچنان حفظ شده است.  https://method.rihu.ac.ir/article_2518_a7908d7277b6164e9fe6675c9faa724d.pdf