پژوهشگاه حوزه و دانشگاه روش شناسی علوم انسانی 1608-7070 15 61 2010 01 20 Islamic Sociology: Towards a Paradigm جامعه‌شناسی اسلامی؛ به سوی یک پارادایم 7 28 375 FA حسین بستان (نجفی) پژوهشگاه حوزه و دانشگاه Journal Article 2009 10 08 The purpose of this paper is to introduce the most important principles of an Islamic sociology in the form of a paradigm compared with the working sociological paradigms in which human nature, social reality, social research goal and method and values in sociology are the most important elements. These principles are as follows: 1) acceptance of innate attributes of humans, 2) rejection of social determinism and stressing on free-will, 3) mixing methodological individualism and holism, 4) emphasizing on human-God relationship, 5) emphasizing on divine laws as parts of social reality, 6) explaining social relations with regard to struggle and relying on some features such as kindness and mutual employing of others, 7) explanation and comprehension of the causes and meanings of behavior , criticizing social conditions and the purposes of social phenomena in term of their relation with God 8) distinguishing between experimental and meta-experimental levels in sociology as a discipline, 9) emphasizing on scientific method in the context of justification., in the experimental level 10) emphasizing on value-freedom in the experimental level. چکیده هدف این مقاله معرفی مهم‌ترین مبانی جامعه‌شناسی اسلامی، در قالب ارائة پارادایمی مقایسه‌پذیر با پارادایم‌های موجود است که ماهیت انسان و جامعه، هدف و روش تحقیق و ارزش‌ها در جامعه‌شناسی مهم‌ترین عناصر هستند. این پارادایم از نظر انسان‌شناسی، بر اصل فطرت استوار است و با ردّ جبر اجتماعی، تلفیقی را بین فردگرایی و کل‌گرایی روش‌شناختی می‌پذیرد و دربارة چیستی جامعه تصویری ارائه می‌کند که در آن، رابطة انسان با خداوند مد نظر قرار می‌گیرد. به‌ علاوه، واقعیت اجتماعی را شامل نظم‌ها و قوانین تجربی و نیز سنّت‌های اجتماعی می‌داند؛ ضمن آنکه مناسبات اجتماعی را بر پایة عناصر متعدد شامل مهرورزی، استخدام متقابل انسان‌ها و تضاد تبیین می‌کند. اهداف تحقیق در این پارادایم عبارت‌اند از: تبیین علّی و معنا‌شناسی رفتار، نقد اوضاع اجتماعی و غایت‌شناسی پدیده‌های انسانی از حیث استنادشان به خداوند. همچنین به موجب این پارادایم، جامعه‌شناسی اسلامی دو سطح متمایز دارد: تجربی و فراتجربی. در سطح نخست، در مقام گردآوری به طور عمده، از روش استنباط فقهی- تفسیری و در مقام داوری، از روش تجربی و در سطح دوم، به فراخور مورد از هر یک از روش‌های معتبر، اعم از وحیانی، عقلی و تجربی بهره می‌گیرد. همچنان که در سطح نخست می‌کوشد از دخالت ارزش‌ها در توصیف و تبیین واقعیات تا حد امکان بکاهد؛ اما در سطح دوم، توسل به ارزش‌های دینی برای نقد اوضاع اجتماعی و ارائة راهکار برای تحقق وضعیت مطلوب را رد نمی‌کند.

https://method.rihu.ac.ir/article_375_a3813694a5784875c92986d3d7006ad6.pdf

پژوهشگاه حوزه و دانشگاه روش شناسی علوم انسانی 1608-7070 15 61 2010 01 20 The Use of Synthetic Approach in Teaching Humanities; with Special Reference to Islamic Economics) بررسی ضرورت و نحوة به کارگیری رویکرد تلفیقی در اصلاح نظام آموزش علوم انسانی؛ با تأکید بر اقتصاد اسلامی 29 50 376 FA حسین میسمی حسین عیوضلو Journal Article 2009 07 27 Recent evaluation of the educational system of economics in Iran shows that different views have been presented in this regard. Lately, the view that got popular, is the segregating approach. This approach, which yet continues, believes that the lessons which are related to economics must be taught all together and the lessons that are related to Islamic Economics must be separated from these lessons and be taught as a whole. This paper criticizes this segregating approach and proves theoretically that this approach faces different philosophical, methodological and practical challenges. After that, it suggests a synthetic approach as a substitute for the segregating approach and shows that this approach has different theoretical merits. In this approach, Islamic economics is not confined to some special lessons but is widened considerably in a way to include conventional lessons, as well. چکیده بررسی نظام آموزش علم اقتصاد در دورة اخیر نشان می‌دهد که پس از انقلاب اسلامی، دیدگاه‌های متفاوتی دربارة نحوة تعامل با علوم متعارف از جمله اقتصاد به نحوی که بتواند پاسخگوی نیازهای کشور اسلامی ما باشد، مطرح شد. به دلایل مختلف، در نهایت آنچه اتفاق افتاد، اتخاذ رویکردی تفکیکی در تدریس اقتصاد متعارف بود. این رویکرد که هنوز با تغییرات مختصری ادامه دارد، به این معنی است که درس‌های اقتصاد متعارف بدون تغییری اساسی ارائه شوند و درس‌های دیگری که به اقتصاد اسلامی مرتبط هستند، به صورت کاملاً مستقل از درس‌های متعارف، به واحدهای درسی دانشجویان اضافه شوند. این مقاله به بررسی و نقد «رویکرد تفکیکی» در آموزش اقتصاد می‌پردازد و نشان می‌دهد این رویکرد، هم به لحاظ نظری و روش‌شناختی و فلسفی، و هم به لحاظ عملی و با در نظر گرفتن تجربة سه دهة اخیر، با چالش‌هایی جدی مواجه شده است. پس از آن «رویکرد تلفیقی» را به عنوان الگویی جایگزین در دو نسخة حد اکثری و حد اقلی ارائه می‌کند و نشان می‌دهد که رویکرد تلفیقی، نسبت به دیدگاه فعلی مزیت‌هایی دارد. در واقع، در این رویکرد دیگر اقتصاد اسلامی تنها به چند درس خاص محدود نمی‌شود، بلکه به بسیار توسعه یافته، درس‌های اصلی رشتة اقتصاد را دربر می‌گیرد.

https://method.rihu.ac.ir/article_376_a6ce5662f7758b1f777ddb49c1c7924b.pdf

پژوهشگاه حوزه و دانشگاه روش شناسی علوم انسانی 1608-7070 15 61 2010 01 16 Martyr Sadr`s Methodology of Forming Islamic Economics روش‌شناسی شهید صدر دربارة شکل‌گیری علم اقتصاد اسلامی و تحقیق نهایی دربارة آن 51 61 377 FA حسن آقا نظری Journal Article 2009 08 11 The formation of Islamic economics is one of the serious challenges of Islamic economy. Martyr Sadr thinks that there are two ways for settling this problem. 1- If the fundamental principles of Islamic economy school have achieved , changes will take place in the field of economy. 2- When Islamic economy school begins its activity in establishing the economic relations of society , objective economic events will happen. When economists analyze these events , economics will take from. Martyr Sadr selects another way to achieve this goal. The present article seeks to show that martyr sadr`s preference of another way is influerced by his view of the function and aim on economics. The article sheds light of this view and offers another way of giving form to Islamic economics. چکیده شکل‌گیری علم اقتصاد اسلامی چالش اساسی اقتصاد اسلامی است. حل این چالش از نظر شهید صدر، از دو طریق ممکن است: 1- اصول قطعی مکتب اقتصاد اسلامی، با فرض تحقق آنها، پی‌آمدهایی در ساحت اقتصاد به دنبال دارد. تحلیل علمی این پی‌آمدها، زمینة پیدایی نظریات علمی اقتصاد اسلامی است. 2- اگر به مکتب اقتصاد اسلامی در روابط اقتصادی جامعه عمل شود، رویدادهای عینی اقتصادی به دنبال دارد. اقتصاد‌دان به تحلیل این رویدادهای عینی می‌پردازد و در نهایت، علم اقتصاد شکل می‌گیرد. شهید صدر راه دوم را ترجیح می‌دهد. این مقاله درصدد است بیان کند این ترجیح، متأثر از دیدگاه شهید صدر دربارة وظیفه و هدف علم اقتصاد است. در این مقاله، این دیدگاه بررسی و در پایان، راه دیگری برای شکل‌گیری علم اقتصاد اسلامی ارائه می‌شود.

https://method.rihu.ac.ir/article_377_3266e72ae4993b1497172e248664dea8.pdf

پژوهشگاه حوزه و دانشگاه روش شناسی علوم انسانی 1608-7070 15 61 2010 01 16 Mechanisms and Sociology مکانیسم‌ها و جامعه‌شناسی (نقش و اهمیت مکانیسم‌ها در تبیین پدیده‌های اجتماعی) 63 102 378 FA محمدرضا طالبان Journal Article 2009 10 03 Over the recent few decades we have observed a new wave of methodological attempts for the revival of the concept of causality, especially the mechanismic understanding of causation in social sciences. Many social scientists, despite their major differences in significant theoretical and methodological issues, have jointly laid an increasing emphasis on explaining phenomena through causal mechanisms. Despite the relatively voluminous literature on mechanismic understanding of causation, there are a number of questions about the meaning and application of causal mechanisms in social sciences. The present article is an attempt to offer a conceptual anatomy of the term of mechanism and demonstrate why scholars of social sciences, particularly sociologists who study macro-level phenomena crucially need to study causal mechanisms. In other words, attempts have been made to demonstrate how mechanisms can, to a great extent, solve the longstanding and enduring problems in sociological studies. Also the relationship between mechanismic understanding of causation with methodological individualism in social sciences have been analyzed. چکیده در چند دهة اخیر، جوش و خروشی روش‌شناسانه برای احیای مفهوم علّیت، به ویژه درک مکانیسمی از علّیت در علوم اجتماعی می‌بینیم تا جایی که بسیاری از دانشمندان علوم اجتماعی، با وجود تمام اختلافات عمده در موضوعات مهم نظری و روش‌شناسی‌، به طور مشترک، بر تبیین پدیده‌های اجتماعی از طریق ارجاع به مکانیسم‌های علّی تأکید فزاینده‌ای کرده‌اند. با وجود ادبیات نسبتاً گستردة موجود در خصوص درک مکانیسمی از علّیت، سؤالات متعددی در خصوص معنا و کاربرد مکانیسم‌های علّی در علوم اجتماعی مطرح هستند. در این مقاله تلاش شده است ضمن کالبدشکافی مفهومی از واژة «مکانیسم»‌ نشان داده شود که چرا دانش‌پژوهان علوم اجتماعی، به ویژه جامعه‌شناسان که عهده‌دار مطالعة پدیده‌های پهن‌دامنه و کلان هستند، نیاز مبرمی به مطالعة مکانیسم‌های علّی دارند. به عبارت دیگر نشان داده شده است که مکانیسم‌ها چگونه می‌توانند برخی مشکلات اساسی و دیرپا را در مطالعات جامعه‌شناسی، تا حدود زیادی حل کنند. همچنین رابطة درک مکانیسمی از علّیت با فردگرایی روش‌شناختی در علوم اجتماعی تجزیه و تحلیل شده است.

https://method.rihu.ac.ir/article_378_87cbf892af40b76f345cef01b92c8edb.pdf

پژوهشگاه حوزه و دانشگاه روش شناسی علوم انسانی 1608-7070 15 61 2010 01 16 A Study of Blumer's Methodology in Social Sciences بررسی روش‌شناسی هربرت بلومر در مطالعات اجتماعی 103 122 379 FA اسفندیار غفاری‌نسب محمد تقی ایمان Journal Article 2009 08 11 The aim of this article is to examine Blumer's point of view related to methodology of qualitative research. He is one of the famous thinkers of Chicago School and the first to introduce the term of symbolic interactionism term. He advocates a qualitative methodology named naturalistic method. This his view was a reaction against the hegemony of functional-structutal sociology and quantative methods used in social sciences. His idea reinforces and expands interpretative approach to social sciences. Blumer's works focus on the relation between natural and social sciences. He also criticizes the positivistic approach and the use of quantative techniques in sociological research. He argues that quantative methods are not more than variable analysis and concludes that using variable analysis ignores the dominant role of the pracesses of interpreting human behaviour. Finally, Blumers'ideas have been criticized in this paper. چکیده هدف این مقاله بررسی دیدگاه هربرت بلومر در بارة روش شناسی تحقیقات کیفی است. او یکی از اندیشمندان برجستة مکتب شیکاگوست که اصطلاح «تعامل‌گرایی نمادی» را ابداع کرده است. او از روش کیفی طبیعت‌گرایانه طرف‌داری می‌کند که واکنشی است در برابر سیطرة جامعه‌شناسی کارکردی- ساختاری و روش‌های کمّی در علوم اجتماعی. دیدگاه او سبب شد رویکردی تفسیری در علوم اجتماعی تقویت و گسترش یابد. در کانون آثار بلومر، نوع رابطة روش‌های علوم طبیعی و اجتماعی قرار دارد. او به نقد روش‌شناسی اثبات‌گرا و کاربرد تکنیک‌های کمّی در تحقیقات جامعه‌شناسی می‌پردازد. او روش‌های کمّی را روش می‌نامد و استدلال می‌کند که استفاده از تحلیل متغیر معمولاً، نقش اساسی فرایندهای تفسیری را در شکل‌گیری رفتار انسان نادیده می‌گیرد. سرانجام، انتقادات وارد بر دیدگاه بلومر نیز در این مقاله ارائه می‌شوند.

https://method.rihu.ac.ir/article_379_d19a6e9eb0122ebf7c9d8a0097145b58.pdf

پژوهشگاه حوزه و دانشگاه روش شناسی علوم انسانی 1608-7070 15 61 2010 01 16 The Cyclical Process of Analysis Research Method روش پژوهش فرایند چرخه‌ای تحلیل، روشی برای گردآوری، تحلیل و استنتاج از داده‌های کیفی پُربُعد در مسیر توسعة دانش مدیریت اسلامی 123 142 380 FA جعفر ترک‌زاده Journal Article 2009 07 18 At the outset of this paper , the Islamic management’s knowledge development (IMKD) and it’s technical and contextual circumstance has been briefly discussed and it has been found that under the present circumstances exploration, drawing out, and analysis of relevant data and information, and extracting knowledge from them requires some particular qualitative research methods. Then the Cyclical Process of Analysis (CPA), as a qualitative research method, propounded by Sarantakos (1998), consists of data reduction, data organization, and interpretation. The author could , through reasoning , develope CPA as a qualitative research method that could be effective in the course of IMKD, taking into account its special capabilities, contextual condition and contingencies of IMKD, and making use of his experiences in utilizing the mentioned method in some researches. Consequently , a new applied version of CPA of four steps: data gathering, revival data reduction, data analysis and organization, interpretation and conclusion has been explained. Finally, a brief acconunt of a fulfilled research has been reported. چکیده در این مقاله ابتدا، بحث مختصری دربارة توسعة دانش مدیریت اسلامی و شرایط فنی و زمینه‌ای آن ارائه و این نتیجه حاصل شده است که در موقعیت کنونی، اکتشاف، استخراج و تحلیل داده‌ها و اطلاعات مرتبط، و استنتاج و استحصال دانش از آنها، مستلزم کاربست الگوها و روش‌های کیفی خاصی است. در این باره، فرایند چرخه‌ای تحلیل سارانتاکوس (1998)، به عنوان یک روش تحلیل کیفی و مشتمل بر سه مرحلة تقلیل داده‌ها، سازماندهی و تفسیر، به طور مختصر معرفی شده است. در ادامه، نگارنده با عنایت به توانایی‌های ویژة این روش و نیز با نظر به مقتضیات زمینه‌ای توسعة دانش مدیریت اسلامی و بر اساس تجربه‌های خود در کاربست روش یادشده در پنج پژوهش، آن را به عنوان یک روش پژوهش کیفی که می‌تواند در مسیر توسعة دانش مدیریت اسلامی مفید باشد، به طور مستدل توسعه داده است. این روش که مشتمل بر چهار مرحلة گردآوری اطلاعات، تقلیل احیاگرانة داده‌ها، سازماندهی و تحلیل اطلاعات، تفسیر و نتیجه‌گیری است، به طور کاربردی شرح و بسط داده شده است. در پایان نیز، یک نمونه پژوهش انجام‌شده با استفاده از این روش، مختصراً توصیف شده است.

https://method.rihu.ac.ir/article_380_92ae288a6e8e5a1058b1dcbc5bda081d.pdf

پژوهشگاه حوزه و دانشگاه روش شناسی علوم انسانی 1608-7070 15 61 2010 01 16 Ethics, Metaphor and Play اخلاق، استعاره و بازی 143 168 381 FA حسین شیخ‌رضایی Journal Article 2009 07 18 In this paper the author suggests a practical way to strengthen the moral faculty of children by means of literature and play. Firstly, two examples of cognitive moral development approach, Piaget's and Kohlberg's, are briefly introduced and discussed. by considering some feminists' objections to this approach, the author reviews Gilligan's alternative, narrative/hermeneutic approach to moral development. then he defines metaphor, both conceptual and non-linguistic and concludes that play, especially pretend play, is a kind of extended conceptual metaphor. This definition can help us realize the potentiality of literature and play as two main sources of children`s moral development in the context of a narrative-based approach. چکیده هدف این نوشته آن است که با بررسی نظریه‌ها و مدل‌های روان‌شناسان اخلاق و پیوند زدن این مباحث با مفهوم «استعاره»، پیشنهادی کاربردی برای تقویت تفکر اخلاقی کودکان، از طریق بازی و ادبیات ارائه کند. ابتدا به بررسی الگوی پیاژه برای رشد اخلاقی کودک می‌پردازیم و سپس بحث را با بررسی آراء کولبرگ، از دیگر روان‌شناسانی که در قالب رویکرد شناختی، به این موضوع نگاه کرده‌ است، دنبال می‌کنیم. در ادامه، با بیان برخی انتقادهای وارد بر این رویکرد، به بررسی آراء گیلیگن، از نظریه‌پردازان فمینیست، در باب نسبت رشد اخلاق و «روایت» می‌پردازیم. سپس با طرح نکاتی دربارة تعریف مفهوم استعاره، به استعاره‌های مفهومی و غیر زبانی خواهیم پرداخت. هدف از این نکات آن است که بتوانیم «بازی»، به ویژه «بازی وانمودی» را به عنوان نوعی استعارة مفهومی تعمیم‌یافته تعریف کنیم. چنین تعریفی به ما اجازه می‌دهد که در چارچوب رویکرد روایت‌محور به اخلاق، به امکانات بالقوة ادبیات و بازی به عنوان یکی از مهم‌ترین سرچشمه‌های تقویت قوة اخلاقی کودکان بیشتر واقف شویم.

https://method.rihu.ac.ir/article_381_8175a672c09afd3572f532bcaa487b65.pdf