1
دکتری مدیریت اموزشی، دانشگاه تهران، مدرس دانشگاه فرهنگیان
2
گروه مدیریت دولتی، دانشکده مدیریت و حسابداری، دانشکدگان فارابی دانشگاه تهران، ایران
10.30471/mssh.2026.11208.2668
چکیده
این پژوهش با هدف تحلیل مفهومی و روششناختی خطای خودتحققبخشی در پژوهشهای کیفی و ارائه راهبردهایی برای کنترل و کاهش آن انجام شد. مطالعه حاضر از نظر روششناسی، توصیفی–تحلیلی بوده و دادهها از طریق مرور نظاممند منابع کتابخانهای گردآوری شدهاند. پژوهش در سه مرحله طراحی شد: ابتدا بازتعریف نظری و مفهومی خطای خودتحققبخشی، سپس تحلیل راهبردهای پیشگیرانه مبتنی بر رویکردهای نوین روششناسی کیفی، و در نهایت، سازماندهی مفهومی یافتهها و تبیین روابط میان منابع بروز سوگیری، بسترهای تقویت آن و راهکارهای کنترلی. یافتهها نشان داد که پژوهشگر در فرآیند کیفی، همزمان نقش عامل شناخت و منشأ بالقوه سوگیری را ایفا میکند. انتظارات اولیه پژوهشگر میتواند به شکلگیری تفسیرهایی منجر شود که همان انتظارات را تأیید کنند. برای کاهش این خطا، راهبردهایی چون افزایش آگاهی روششناختی، بریکولاژ، بازتابپذیری، دفتر بازتابی، شفافسازی فرایند تحقیق، مثلثسازی دادهها و تعامل با همتایان پیشنهاد شد. این راهبردها میتوانند به ارتقای اعتبار، شفافیت و اصالت پژوهشهای کیفی کمک کرده و از تحریف دادهها بر اثر سوگیری پژوهشگر جلوگیری کنند.
موسوی, سیده مهسا, & خنیفر, حسین. (1404). بازاندیشی در خطای خود تحقق بخشی در پژوهشهای کیفی و راهکارهای کنترل آن. روش شناسی علوم انسانی, (), -. doi: 10.30471/mssh.2026.11208.2668
MLA
سیده مهسا موسوی; حسین خنیفر. "بازاندیشی در خطای خود تحقق بخشی در پژوهشهای کیفی و راهکارهای کنترل آن". روش شناسی علوم انسانی, , , 1404, -. doi: 10.30471/mssh.2026.11208.2668
HARVARD
موسوی, سیده مهسا, خنیفر, حسین. (1404). 'بازاندیشی در خطای خود تحقق بخشی در پژوهشهای کیفی و راهکارهای کنترل آن', روش شناسی علوم انسانی, (), pp. -. doi: 10.30471/mssh.2026.11208.2668
VANCOUVER
موسوی, سیده مهسا, خنیفر, حسین. بازاندیشی در خطای خود تحقق بخشی در پژوهشهای کیفی و راهکارهای کنترل آن. روش شناسی علوم انسانی, 1404; (): -. doi: 10.30471/mssh.2026.11208.2668
)