1
گروه علوم اجتماعی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه فردوسی مشهد، ایران
2
عضو هیئت علمی گروه علوم اجتماعی دانشگاه فردوسی مشهد
10.30471/mssh.2026.11150.2660
چکیده
پژوهش حاضر با هدف ارائه یک مدل نظری از رابطه عاملیت و ساختار بر اساس معرفت شناسی رئالیستی علامه طباطبایی انجام شده است. برای این، هستیشناسی کنش ارادی و مقدمات آن و نیز نحوه شناخت واقعیت و انواع آن مورد بررسی قرار گرفته و مدل نظری پژوهش که رابطه عاملیت و ساختار را در اندیشۀ رئالیستی نشان میدهد، استخراج شده است.
نتیجه بررسی مزبور نشان داد که واقعیت اجتماعی، از جنس واقعیت های روانی است. با این تفاوت که به لحاظ وجودی بر فرد استوار نیست و قائم بر جمع است. و از آنجایی که "واقعیت" است، منشأ اثر است و در برابر ارادۀ فردی، از خود مقاومت نشان میدهد. از سویی کنش ارادی، دارای مقدمات ادراکی و عاطفی است. انواع واقعیات از جمله واقعیات اجتماعی بر شکلگیری مقدمات کنش اثر دارند. ولی در هر حال کنش را تعیین نمیکنند. بلکه برای بروز کنش نقش عامل زمینهساز را ایفا میکنند. همچنین کنش نیز خود یک واقعیت فیزیکی است که آثاری در واقعیات زیستی و روانی(اعم از درونی و بیرونی) به همراه دارد.
سرانجام اینکه اگر چه انواع واقعیات از جمله واقعیات اجتماعی نسبت به بروز کنش، نقش عامل زمینهساز را دارند ولی با تسهیل انجام شکل خاصی از کنش در سطح وسیع میتوانند با واسطۀ کنش، آثار و پیامدهایی در دیگر واقعیات (اعم از فیزیکی و اجتماعی) داشته باشند و بدین طریق میتوان به مکانیسم تأثیر و تأثر واقعیتهای اجتماعی پی برد. از بحث فوق میتوان نتیجه گرفت که در مطالعه کنش، با علیتهای ترکیبی و عوامل زمینهساز مواجهیم و شناسایی این ترکیب عوامل و میزان تسهیلکنندگی آنها در بروز کنش از جمله موضوعات مهم در مطالعات جامعهشناختی خواهد بود.
محمدی, محمدرضا, & صدیق اورعی, غلامرضا. (1404). طرحی از نظریه عاملیت و ساختار بر اساس معرفتشناسی رئالیستی علامه طباطبایی. روش شناسی علوم انسانی, (), -. doi: 10.30471/mssh.2026.11150.2660
MLA
محمدرضا محمدی; غلامرضا صدیق اورعی. "طرحی از نظریه عاملیت و ساختار بر اساس معرفتشناسی رئالیستی علامه طباطبایی". روش شناسی علوم انسانی, , , 1404, -. doi: 10.30471/mssh.2026.11150.2660
HARVARD
محمدی, محمدرضا, صدیق اورعی, غلامرضا. (1404). 'طرحی از نظریه عاملیت و ساختار بر اساس معرفتشناسی رئالیستی علامه طباطبایی', روش شناسی علوم انسانی, (), pp. -. doi: 10.30471/mssh.2026.11150.2660
VANCOUVER
محمدی, محمدرضا, صدیق اورعی, غلامرضا. طرحی از نظریه عاملیت و ساختار بر اساس معرفتشناسی رئالیستی علامه طباطبایی. روش شناسی علوم انسانی, 1404; (): -. doi: 10.30471/mssh.2026.11150.2660
)