از ایده‌آلیسم تا علمِ فرهنگ: بررسی تطبیقی و اعتبارسنجیِ تفاسیرِ پنج‌گانه از روش‌شناسی فلسفه فرهنگ ویکو

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : علمی - پژوهشی

نویسنده

عضو عیئت علمی (استادیار) گروه فلسفه، پژوهشکده حکمت و دین پژوهی، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، قم، ایران.

10.30471/mssh.2026.11651.2709

چکیده

پژوهش حاضر با تمرکز بر اندیشه جامباتیستا ویکو، به اعتبارسنجی و داوری میان تفاسیرِ پنج‌گانه از روش‌شناسی «علم جدید» او می‌پردازد که در تقابل با معرفت‌شناسی دکارتی و با هدف تأسیس فلسفه فرهنگ شکل گرفت. ویکو با طرح اصل بنیادینِ "حقیقت همانا ساخته‌شده است"، تلاش کرد با اثبات امکانِ شناختِ کاملِ جهانِ مدنی توسط انسانِ سازنده‌ی آن، استقلال روش‌شناختی علوم انسانی را تضمین کند. این امر منجر به تمایز بنیادین میان "فهم" در علوم انسانی و "تبیین" در علوم طبیعی می‌شود. ابزار کلیدی این فهم، قوه تخیل است. این تحقیق با بهره‌گیری از روش ارزیابی انتقادیِ صدق‌مانندی، دیدگاه‌های مفسران شاخص (کروچه، هورکهایمر، پومپا، برلین و مالی) را بر اساس چهار رکن بنیادینِ «واقعیت معیار» شامل اصل ساخته‌شدگی حقیقت، حکمت شاعرانه، وحدت فیلولوژی و فلسفه، و نقش مشیت الهی می‌سنجد. یافته‌ها نشان می‌دهد تفاسیر ایده‌آلیستی (کروچه) و ماتریالیستی (هورکهایمر) به دلیل رویکرد تقلیل‌گرا و حذف مؤلفه‌هایی چون اسطوره یا مشیت، و همچنین تفسیر استنتاجی (پومپا) به دلیل کم‌توجهی به عنصر خیال، از اعتبار کمتری برخوردارند. در مقابل، پارادایم هرمنوتیکی-فرهنگی (به نمایندگی برلین و مالی) به دلیل تأکید بر «تخیل بازسازنده» و فهم درونیِ نهادهای بشری، بیشترین انطباق را با روحِ روش‌شناسی ویکو دارد.

کلیدواژه‌ها

روش شناسی علوم انسانی

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از تاریخ 19 اردیبهشت 1405

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار