پدیدارشناسی هرمنوتیکی در پژوهش کیفی

نوع مقاله : علمی - پژوهشی

نویسندگان

1 دکترای تخصصی، دانشیار، دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه علامه طباطبایی

2 دانشجوی دکتری دانشگاه علامه طباطبایی

10.30471/mssh.2022.7991.2251

چکیده

برای پدیدارشناسی به مثابه روش تحقیق کیفی روش‎شناسی‎های متنوعی ارائه شده است. این تنوع را می‎توان ذیل دو رویکرد عمده‎ قرار داد: پدیدارشناسی توصیفی و پدیدارشناسی هرمنوتیکی. در این مقاله ضمن تأکید بر پیوند گسست‎ناپذیر فلسفه و روش در پدیدارشناسی، تلاش می‎شود تا مبانی فلسفی پدیدارشناسی هرمنوتیکی را مورد کاوش قرار داده، پیوند یادشده را در فرایند تحقیق ردیابی کنیم. بر این اساس مقاله به دو قسمت تقسیم می‎شود؛ در قسمت نخست به زمینه‎های تاریخی ظهور پدیدارشناسی پرداخته و نسبت پدیدارشناسی هرمنوتیکی را با پدیدارشناسی توصیفی روشن و به مبانی هستی‎شناختی و معرفت‎شناختی پدیدارشناسی هرمنوتیکی اشاره کرده‎ایم. در قسمت دوم، از خلال پرداختن به آرای هایدگر و گادامر نشان داده‎ایم که مبانی فلسفی در روش پدیدارشناسی هرمنوتیکی در سراسر فرایند پژوهش حضوری فعالانه دارد و به چگونگی رویارویی‌‌ ما با موضوعات و مسائل در پژوهش ساختار و جهت می‎دهد.‎ گشودگی نسبت به پدیدار و گفتگوی مداوم با آن، مهم‎ترین خصلت این روش است که به مثابه یک پراکسیس از لحظۀ انتخاب موضوع و مواجهه‎ با ادبیات پژوهش و نظریه‎ها تا گردآوری و تحلیل داده‎ها و نگارش پژوهش همواره در تحقیق حضور دارد و آن را هدایت می‎کند.

کلیدواژه‌ها


1. اسپیگلبرگ، هربرت (1391)، جنبش پدیدارشناسی درآمدی تاریخی، ترجمه مسعود علیا، تهران: مینوی خرد.
2. اشمیت، ریچارد (1375)، «سرآغاز پدیدارشناسی»، ترجمه شهرام پازوکی، فرهنگ، ش18، ص9−26.
3. اعرابی، سیدمحمد و حسن بودلایی (1390)، «استراتژی تحقیق پدیدارشناسی»، روششناسی علوم انسانی، ش68، ص31−58.
4. بودلایی، حسن (1395)، روش تحقیق پدیدارشناسی، تهران: جامعه‎شناسان.
5. پروری، پیمان (1398)، «خوانشی نو از پدیدارشناسی؛ بنیان‎های فلسفی، رویکردها و چارچوب اجرای تحقیق پدیدارشناسی»، مطالعات جامعهشناسی، ش44، ص87−106.
6. جمادی، سیاوش (1385)، زمینه و زمانه پدیدارشناسی، تهران: نشر ققنوس.
7. ریس، ویلیام آل (1399)، فرهنگ فلسفه، ترجمه شاپور اعتماد و همکاران، تهران: مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران.
8. فلیک، اووه (1391)، درآمدی بر تحقیق کیفی، هادی جلیلی، تهران: نشر نی.
9. مجتهدی، کریم (1376)، هگل و فلسفه او، تهران: انتشارات امیرکبیر.
10. محمدپور، احمد (1389)، ضد روش: منطق و طرح در روششناسی کیفی، تهران: جامعه‎شناسان.
11. مریام، شرون، بی (1394)، تحقیق کیفی (راهنمایی برای طراحی و اجرا)، ترجمه نورالله پاشا، چ1، تهران: جامعه‎ معاصر.
12. کرسول، جان (1396)،پویش کیفی و طرح پژوهش، ویرایش دوم، چ3، ترجمه حسن دانایی‎فرد و حسین کاظمی، تهران: صفّار.
13. نقیب‎زاده، احمد و حبیب‎الله فاضلی (1385)، «درآمدی بر پدیدارشناسی به مثابه روش علمی»، پژوهشنامۀ علوم سیاسی، س1، ش2، ص29−54.
14. هایدگر، مارتین (1398)، مسائل اساسی پدیدارشناسی، ترجمه پرویز ضیاءشهابی، تهران: مینوی خرد.
15. هوسرل، ادموند (1398)، تأملات دکارتی، ترجمه عبدالکریم رشیدیان، چ8، تهران: نشر نی.
16. Adams, C. & van Manen, M. (2008), Phenomenology, In Given, L. M.(Ed.), The SAGE Encyclopedia of Qualitative Research Methods. Two Volume Set, Sage Publications.
17. Dahlberg, K. (2006). The essence of essences: The search for meaning structures in phenomenological analysis of lifeworld phenomena. International Journal of Qualitative Studies on Health and Well-being, 1 (1): 11–19.
18. Finlay, L. (2008), A dance between the reduction and reflexivity: Explicating the phenomenological psychological attitude, Journal of Phenomenological Psychology 39 (1), 1–32.
19. Finlay, L. (2012), Debating Phenomenological Methods, In N. Friesen, C. Henriksson & T. Saevi (Eds.), Hermeneutic Phenomenology in Education, Netherlands: Sense Publishers.
20. Gadamer, HG. (1976), Philosophical hermeneutics (D.E. Linge, Trans), Berkely, CA: University of California Press.
21. Gadamer, HG. (2004), Truth and Method (Weinsheimer, J & Marshall, D. Trans), New York, NY: Continuum.
22. Gadamer, HG. (2007), The Gadamer Reader: A bouquet of the later writings (R. E. Palmer, ED), Evanson, IL: Northwestern University Press.
23. Giorgi, A. (2007), Concerning the Phenomenological Methods of Husserl and Heidegger and their Application in Psychology, Collection du Cirp, 1(1). P.63–78.
24. Giorgi, A. (2009), The descriptive phenomenological method in psychology: A modified Husserlian approach, Pittsburgh, PA: Duquesne University Press.
25. Heidegger, M. (1999), Ontology – The hermeneutics of facticity. Bloomington: University of Indiana Press.
26. Held, K. (2003), The New Husserl – A Critical Reader. Welton, Donn (Ed), Indiana University Press.
27. Higgs, J., Horsfall, D., Grace, S. (2009). Writing Qualitative Research on Practice. Rotterdam: Sense Publishers.
28. Lincoln, Y.S. & Guba, E.G. (1985), Naturalistic Inquiry. London: SAGE Publication.
29. Lopez, K. A. & Willis, D. G. (2004), Descriptive Versus Interpretive Phenomenology: Their Contributions to Nursing Knowledge. Qualitative Health Research, 14 (5), 726–735.
30. Loftus, S. & Trede, F. (2009). Hermeneutic Writing. In J. Higgs, D. Horsfall & S. Grace (Eds.) Writing Qualitative Research on Practice. Rottersam: Sense Publishers.
31. Moran, D. (2000), Introduction to Phenomenology, London: Routledge.
32. Moules, N., McCaffrey, G., Field, J, C., Laing, C, M. (2015), Conducting Hermeneutics Research: From Philosophy to Practice, New York: Peter Lang Publishing.
33. Moustakas, C. (1994). Phenomenological Research methods. London: Sage Publications.
34. Parse, R.R. (1990), Health: A Personal Commitment in Nursing Science Quarterly 136–140.
35. Peoples, K. (2020), How to Write a Phenomenological Dissertation, London: SAGE Publications.
36. Smith, J. A, Flowers, P. & Larkin, M. (2009), Interpretative Phenomenological Analysis: Theory, Method and Research, Los Angeles, London, New Delhi, Singapore, Washington DC.
37. Vagle, M. (2018), Crafting Phenomenological Research, New York: Routledge.
38. Vanderstoep, S .W & Johnston, D. D. (2009), Research Methods for everyday Life: Blending Qualitative and Quantitative Approaches. San Francisco: Josseybass.
39. Van Manen, M. (2001), Researching Lived Experience: Human Science for an Action Sensitive Pedagogy, State University of New York Press.
40. Van Manen, M. (2014), Phenomenology of Practice, London: Routledge.